Overeenstemming over aanbod van genade

Zojuist hebben de Gereformeerde Gemeenten (Ger. Gem) en Gereformeerde Gemeenten in Nederland (GGiN) een overeenstemming bereikt over het aanbod van genade. Het staat in het artikel van het RD.

Het draait om drie woorden: algemeen, welmenend en onvoorwaardelijk. Nu is dit voor de Ger. Gem. niks nieuws. Dat leerden ze altijd al. Voor de GGiN ligt dat anders. Dat zou kunnen betekenen dat de prediking in GGiN ruimer mag worden. De predikanten mogen het aanbod van genade royaler preken. Dat lijkt me winst.

Toch wordt er in het RD-artikel heel duidelijk gesteld: "mits de prediking onderscheid maakt tussen de hoorders en niet stelt dat Christus voor alle hoorders gestorven is.” Waarom is dat voor Ger. Gem. en GGiN nu zo belangrijk dat Christus niet voor alle hoorders gestorven is? Kijk, de Ger. Gem. en GGiN zeggen nu wel: “Christus wordt aan alle hoorders aangeboden, maar is niet voor alle hoorders gestorven.” Ze keren zich dus tegen een vorm van algemene verzoening en uiteraard tegen alverzoening. Dat is wel duidelijk. Maar je kunt ook zeggen: is het aanbod van genade zo ruim, dat dit inderdaad alle hoorders geldt?

Als er nu overeenstemming is over het aanbod van genade tussen Ger. Gem. en GGiN, dan kunnen deze twee kerkverbanden toch weer één worden? In 1953 was het -algemeen- aanbod van genade juist een breekpunt.

En waarom toch een onderscheid in evangeliebeloften en verbondsbeloften? De voorwaardelijke beloften van geloof en bekering kunnen toch ook verbondsbeloften zijn die in de doop wordt toegezegd? En de verbondsbeloften zijn toch niet alleen onvoorwaardelijk en voor Gods kinderen?

De uiterste consequentie is dat gedoopte kinderen nog steeds geen verbondskinderen zijn en alleen maar kunnen pleiten op de beloften van het evangelie, maar feitelijk niet in de verbondsbeloften delen.

Beste vraagsteller,

Bedankt voor je actuele vraag. Ik ga je vraag per onderdeel proberen te beantwoorden. Vooraf wel een kanttekening: we weten nu niet meer dan wat er in het RD-artikel staat. Voor meer informatie zullen we moeten wachten op de Acta van de synode of andere publieke verslaglegging. Ik kan dus niet in detail ingaan op de inhoud van het ‘document van instemming’ of wat er precies gezegd is op de synode.

Het aanbod van genade
Als eerste is het belangrijk om duidelijk te hebben wat we bedoelen met de term “aanbod van genade.” De term komt niet letterlijk in de Bijbel voor, maar is wel heel Bijbels en wordt ook gebruikt in de kanttekeningen van de Statenvertaling. De term wijst erop dat Christus Zelf wordt aangeboden in het Evangelie (zie Dordtse Leerregels III/IV.9). Predikanten mogen tegen alle luisteraars zeggen dat Christus beschikbaar is en aandringen om in Hem te geloven (2 Korinthe 5:11), ja zelfs smeken om je met Hem te laten verzoenen (2 Korinthe 5:20). Zie ook: wat is het aanbod van genade?

Een dergelijk Bijbels aanbod van genade heeft drie kernwoorden: algemeen, onvoorwaardelijk en welmenend. Dat betekent dat het aanbod aan iedereen zonder onderscheid wordt gedaan (zie Dordtse Leerregels II.5), dat er geen voorwaarden zijn die een mens zelf moet vervullen (zoals berouw of ellendekennis) en dat God het ernstig meent als Hij roept (zie Dordtse Leerregels III/IV.8).

Zoals je terecht aangeeft is dit niet nieuw voor de Ger. Gem. en is het winst als de eenheid met de Ger. Gem. in Ned. gevonden is op dit punt.

Zonder mitsen en maren
Nu is het gevaar van een ‘document van overeenstemming’ dat het een compromis-document wordt. Wij doen een beetje water bij de wijn en jullie ook, dan zijn we het eens. Dat zou op het punt van het aanbod van genade heel gevaarlijk zijn! We hebben het over de kern, de belofte, van het Evangelie (Dordtse Leerregels II.5).

In het RD-artikel lezen we een ‘mits’: “De drie woorden zijn niet bezwaarlijk, mits de prediking onderscheid maakt tussen de hoorders en niet stelt dat Christus voor alle hoorders gestorven is.” Wat wordt hiermee bedoeld? Het lijkt of hier twee zaken door elkaar worden gehaald: algemeen aanbod en algemene verzoening.

De leer van de algemene verzoening zegt dat Christus voor iedereen gestorven is. Als je die leer aanhangt kun je tegen iedereen zeggen: “Jezus is voor jou gestorven”. De leer van de particuliere verzoening zegt dat Christus alleen voor de uitverkorenen gestorven is, maar dat zijn offer wel meer dan voldoende (overvloediglijk genoegzaam, Dordtse Leerregels II.3) is om de zonden van heel de wereld te verzoenen. De Ger. Gem. en Ger. Gem. in Ned. wijzen, terecht, de leer van de algemene verzoening af.

Dat staat echter los van het algemeen aanbod van genade. De oudvaders laten zien dat de particuliere verzoening prima samengaat met het algemeen aanbod van genade. Je mag tegen iedereen zeggen: “Jezus is voor jou beschikbaar, Hij kan en wil je zalig maken!” Wie dat gelooft, heeft dat geloof door de Heilige Geest ontvangen en mag weten dat Christus ook voor hem/haar gestorven is. Het is belangrijk om scherp te hebben wat het aanbod van genade is (wel: Jezus is voor jou beschikbaar; niet: Jezus is voor jou gestorven) om verwarring met de algemene verzoeningsleer te voorkomen.

De waarschuwing voor de leer van de algemene verzoening moet dus niet gebruikt worden om het algemeen aanbod van genade in te perken. Dat het aanbod van genade algemeen is betekent juist dat er geen onderscheid gemaakt wordt tussen de hoorders. Dat aanbod moet zonder onderscheid aan iedereen worden gedaan (Dordtse Leerregels II.5). Dat is volgens Ds. Clements ook wat het document bedoelt te zeggen: het aanbod van genade is zonder mitsen en maren algemeen, welmenend en onvoorwaardelijk.

Eenheid
Je vraagt: als op dit breekpunt van 1953 de eenheid is bereikt kunnen de kerkverbanden toch weer één worden? Het is in ieder geval een belangrijke voorwaarde voor eenwording dat er overeenstemming is in de leer op dit punt. Dit is uiteraard wel afhankelijk van de exacte verwoording in het ‘document van overeenstemming’ én hoe dit aan beide kanten uitgelegd wordt. Daarnaast zal er ook draagvlak voor het document moeten ontstaan in de volle breedte van beide kerkverbanden. Dat dit een zorgvuldig proces moet zijn is duidelijk. Het gebeurt helaas vaak dat er bij een samenvoeging (zoals de PKN in 2004) ook weer een afsplitsing plaatsvindt (HHK).

Evangeliebeloften en verbondsbeloften
Je vraag hoe het dan zit met de beloften. Er wordt namelijk gezegd dat het onderscheid tussen verbondsbeloften en Evangeliebeloften hetzelfde is als tussen voorwaardelijke en onvoorwaardelijke beloften. Op de vorige Generale Synode (2020) is daar een rapport over aangenomen. Lees dit interview met Ds. Van Eckeveld en Ds. Clements voor een toelichting.

Ik wil daar nu geen verdere theologische analyse aan toevoegen. Laten we ons richten op de praktijk. Laat je niet ontmoedigen door de voorwaarden in het Evangelie, zoals de oproep tot bekering, geloof of geestelijke dorst, want deze zijn niet bedoeld als drempels die je uitsluiten, maar juist als een bemoedigende handreiking aan vermoeide zoekers. De rijke troost is dat God Zelf genadig schenkt wat Hij in Zijn Woord van je vraagt. Achter elke eisende tekst ligt een onvoorwaardelijke belofte waarin Hij, om niet, het nieuwe hart en het geloof geeft dat je zelf niet kunt maken. Je mag daarom met je onmacht en de eis van de wet direct vluchten tot de absolute beloften van God, om daar te ervaren dat Christus volkomen voorziet in alles wat nodig is.

Comrie zegt hierover: “… probeer dan van de voorwaardelijke naar de volstrekte beloften te vluchten. U zult daar ervaren dat diezelfde genadegaven zonder voorwaarde beloofd worden. Pleit daarop, en uw geloof zal versterkt worden om de voorwaardelijke belofte aan te nemen” (Alexander Comrie, Verhandeling van enige Eigenschappen van het zaligmakend geloof -Apeldoorn: Uitgeverij De Banier, 2012- blz. 555).

De beloften van de doop
Het onderscheid tussen de Evangeliebeloften en de verbondsbeloften waar je naar verwijst, heeft te maken met het wezen van het verbond versus de bediening van het verbond. Binnen de Ger. Gem. wordt doorgaans geleerd dat de beloften wel degelijk aan alle dopelingen betekend en verzegeld worden (doopformulier), maar dat de vervulling ervan alleen door het geloof wordt ontvangen.

Praktisch gezegd: “God is de Eerste geweest in jullie leven. Hij liet je dopen. Hij strekte Zijn handen toen reeds naar je uit. Hij kwam tot je toen je nog niets besefte van je verlorenheid en ook niets van de redding in Jezus Christus. Het gedoopt zijn komt van God. Jullie hebben in de Doop een bezegeld recht op het verbond. Ebenezer Erskine spreekt over: ‘een verzegelde machtiging om tot Christus te komen’. Maar er moet wel een reactie op volgen. Het verbond moet toegestemd en aanvaard worden. Oudtestamentisch moest op de besnijdenis van het vlees, de besnijdenis van het hart volgen. Je Doop moet gevolgd worden door bekering, dat is: een wederkeer tot God met hartelijk berouw over je zonden en een breuk met het kwade. Je Doop moet gevolgd worden door geloof in Jezus Christus, dat is: de vlucht van een verloren zondaar tot de genade van God geopenbaard in Jezus Christus.” (Ds. C. Harinck in zijn catechismusverklaring op zondag 27).

Laat je ten slotte niet te veel afleiden door alle theorie. Uiteindelijk gaat het om de praktijk. Brengt jouw doop je bij de HEERE, de Verbondsgod, om Hem jouw onwil en onmacht te belijden en Hem om Zijn beloofde zegen te smeken? Wat doe je met het welmenende aanbod van genade dat aan jou persoonlijk wordt gedaan door de God Die niet liegen kan? Herken je je in Johannes 1:12-13 of moet Jezus van je zeggen dat je niet hebt gewild (Mattheüs 23:37)? Jezus staat aan je deur en Hij klopt (Openbaring 3:20)!

Van harte Gods zegen toegebeden,
J. den Haan