Kennis, toestemming en vertrouwen bij geloof

Is vertrouwen hét kenmerkende onderscheid van de eerste daad van het waar zaligmakend geloof? Het moment waarop een zondaar voor het eerst mag zien wie Jezus voor hem of haar is, is de eerste bewustheid van het waar zaligmakend geloof die hij tijdens of kort na de wedergeboorte ontvangt. Dat moment vergeet je nooit meer. Maar dat is toch niet alleen maar de kennis, het toestemmen en het vertrouwen dat je zonden vergeven zijn? Het is toch ook zo dat Gods Geest -gepaard aan het Woord- daar iets van geeft in het hart, waardoor je het Woord gaat verstaan? Zie ook de Dordtse leerregels en Zondag 7?

Onlangs had ik een discussie en die persoon zei dat als je verstandelijk kennis, toestemming en vertrouwen hebt in deze zaken, je wedergeboren bent. Het bevindelijke element dat de Geest van God ook werkzaam is in het hart en de Bijbelse ervaring die daaruit voortvloeit, en dat geloof nooit buiten het gevoel omgaat, vond hij onbijbels.

Geloof is vertrouwen. Dus bij zaligmakend geloof is vertrouwen een wezenlijk kenmerk. Je kunt inderdaad zeggen dat vertrouwen het kenmerkende onderscheid is van de eerste daad van het waar zaligmakend geloof. Echter niet alleen van de eerste daad van het geloof. Dit blijft het kenmerk van een levend geloof.

Het valt me op dat je schrijft over waar zaligmakend geloof. Is er ook zaligmakend geloof dat niet waar is? Ik hoor er grote bezorgdheid in dat het geloof niet waar en niet zaligmakend zou zijn. Die bezorgdheid kan ik begrijpen. De vraag naar het kenmerk en het gevoel hangen samen met die bezorgdheid. Toch moeten we ervoor waken dat we niet de zekerheid zoeken in een kenmerk of een gevoel in onszelf. Daar kun je de zekerheid niet in vinden. Bij zaligmakend geloof gaat het om vertrouwen op Christus en op Zijn werk. Het gaat om de overtuiging in je hart dat je Christus nodig hebt voor verlossing van je zonden en dat Christus alles heeft gedaan wat daarvoor nodig is. Hoe meer je gelovig ziet op Christus, zoals Hij in het evangelie naar ons toekomt, hoe meer je zekerheid van vergeving en verlossing ontvangt.

Je schrijft over het moment dat je nooit vergeet, namelijk het moment waarop een zondaar voor het eerst mag zien wie Jezus voor hem of haar is. Wilhelmus a Brakel schrijft daarover in zijn werk “Redelijke Godsdienst” dat de meeste mensen dit moment niet precies kunnen aanwijzen. Wanneer je de eerste overtuiging van zonde neemt, ben je te vroeg. Neem je het moment van zekerheid van verlossing, dan ben je te laat. Ergens daar tussenin heeft de Heere de overtuiging gewerkt en de overgave van het geloof in het hart dat in Christus alles is wat ik nodig heb om zalig te worden. Er zijn mensen die dit moment kunnen aanwijzen of benoemen, maar dat kan niet iedereen. Het werk van de Geest in het hart van een zondaar kan ook lijken op het opgaan van de zon. Moeilijk om precies te zeggen wanneer het licht door de duisternis heen brak, maar dat het licht is geworden is duidelijk en wordt steeds duidelijker.
 

"Er is een groot gevaar dat je gaat wachten op een bijzondere ervaring en denkt dat je daarna pas zou mogen vertrouwen op Christus"

Je schrijft dat het een bewustheid is die je tijdens of kort na de wedergeboorte ontvangt. Daarin lees ik iets van het gevaar dat wedergeboorte wordt losgemaakt van geloof. Dat is totaal onmogelijk. Die twee zijn onscheidbaar aan elkaar verbonden. Er is een groot gevaar dat je gaat wachten op een bijzondere ervaring en denkt dat je daarna pas zou mogen vertrouwen op Christus. Daarmee doen we Christus oneer aan en onszelf schade.

Bij het waar geloof gaat het om kennis, toestemmen en vertrouwen. Dat lees ik in zondag 7 van de Heidelbergse Catechismus. Er staat bij dat de Heilige Geest dat vertrouwen in mijn hart werkt. Vertrouwen is iets van mijn hart. Zaligmakend geloof of vertrouwen is het werk van de Geest. Die gebruikt daarvoor het Woord waarin God mijn zonde en schuld aanwijst en de Zaligmaker van zonden. Door dat vertrouwen weet je persoonlijk dat je zonden vergeven zijn en dat eeuwige gerechtigheid je door God geschonken is uit genade om Christus wil.

Het lijkt erop dat je bij het werk van de Geest denkt aan gevoelens en ervaringen, maar volgens de Catechismus gaat het bij het werk van de Geest om vertrouwen in je hart. Dat is bevindelijk geloof. Gevoelens zoals verdriet en blijdschap hebben hierin hun plaats. Maar pas op. Gevoelens zijn geen grond van de zaligheid. Je moet de echtheid van je geloof niet meten aan je gevoel. Gevoel is geen voorwaarde, maar veel meer een vrucht van het geloof. Dat gevoel is er bij de een sterker dan bij de ander. Wanneer je schuld tegenover God in het licht van de liefde van Christus doordringt, zou je dan nooit verdriet voelen? Wanneer de heerlijkheid van de volkomen verlossing doordringt in je hart, zou je dan nooit blijdschap voelen? Maar er zijn tijden dat je het niet voelt, en dan is het toch waar wat God zegt in Zijn Woord en dan mag je jezelf in al je gebrek met heel je hart vastklemmen aan de beloften van God in Christus. Dit is de weg om zalig te worden! Wandel in die Weg en je wordt behouden!

Ds. J. A. van den Berg,
Sint Anthoniepolder