Kennis van Drieëenheid geen bekeringsweg

De prediking binnen de Gereformeerde Gemeenten kenmerkt zich door een nadruk op bevinding. Zolang de Bijbel hierbij als uitgangspunt geldt, kan ik de aandacht hiervoor waarderen. Ik geloof dat God de prediking wil gebruiken om aan Zijn kinderen te verklaren wat er in hun hart leeft. De nadruk op bevindelijke kennis van ellende, verlossing en dankbaarheid vind ik helder en verdedigbaar. Er zijn genoeg Schriftplaatsen die hierop aansluiten, zoals bijvoorbeeld Psalm 130.

Bevindelijke kennis van de drie Personen van het Goddelijke Wezen gaat mijns inziens een stap verder. Dit wordt door sommige predikanten als volgt voorgesteld: als we met God de Vader van doen krijgen, leren we Hem allereerst kennen als een vertoornd God. Christus is dan nog een verborgen Persoon. Op Zijn tijd openbaart Hij Zich van achter het recht Gods. Na vrijspraak van zonde en schuld -op grond van het Middelaarswerk van Christus- mag de Vader persoonlijk als liefhebbende Vader gekend worden.

Kennis van de Heilige Geest volgt daarna: Hij is weliswaar de Eerste die werkt, maar de Laatste Die gekend wordt. In de lijdenstijd valt het me vaak op dat predikanten nog een stap verder gaan. De kennis van Christus wordt verder verfijnd en verbonden aan Zijn drie ambten (en daarmee samenhangend ook aan de heilsfeiten). Een (beginnend) gelovige kan Christus kennen als Profeet, maar nog niet als Priester. De kerk moet haar lieve Jezus afstaan aan de dood. Hij moet als Priester betalen voor de schuld. Dat is een pijnlijke en afsnijdende, maar ook een heilzame les. Zo wordt Christus dierbaarder dan ooit tevoren.

Hierover wil ik graag de volgende vraag stellen. Hoe kan een gelovige in de Ger. Gem. de verschillende werkingen van de drie Personen en van de drie ambten van Christus zo nauwkeurig onderscheiden? Met als subvragen:

A. weet de gelovige altijd precies met welke Goddelijke Persoon hij op dat moment te maken heeft? De Heere onze God is een enig Heere (Deuteronomium 6:4); laten de Personen Zich inderdaad zo afzonderlijk kennen?

B. Is Christus als Profeet wezenlijk anders dan Christus als Priester? Is de boodschap die Hij als Profeet bracht, fundamenteel anders dan het werk dat Hij als Priester deed?

C. Kan een 'jonge' gelovige met een hele Bijbel net zo onwetend zijn als de discipelen vóór Goede Vrijdag? Staat de dierbaarheid van Christus in het beginnende leven totaal los van Zijn kruisverdienste waardoor Hij de toegang tot God hersteld heeft?

Een vraag aan ds. Harinck...

Beste vraagsteller,

Je vraagt heel wat. Ik wil trachten je antwoord te geven. Laat ik beginnen met iets heel belangrijks. Het dienen van en gemeenschap hebben met God gaat niet zonder gevoelens. Belangrijk is wel waardoor die gevoelens worden opgewekt. Je kunt ze zelf opwekken. Jezelf opwekken tot geforceerde boete of tot grote vreugde. In de loop van de kerkgeschiedenis en ook tegenwoordig kom je dit bij bepaalde groepen tegen. Het komt dan op uit onszelf. We noemend dat mystiek. Je gevoelens vinden dan zijn oorsprong in jezelf.

Ware geestelijke gevoelens worden opgewekt door het Woord van God en de werking van de Heilige Geest. De boodschap van de Wet bezet je dan met verslagenheid en de boodschap van het Evangelie met troost en blijdschap. De Bijbel spreekt op vele plaatsen over deze gevoelens. Wanneer je bijvoorbeeld aan de bloedvloeiende vrouw denkt, wordt beschreven wat ze begeerde, wat ze dacht, wat ze vreesde en wat ze bij Jezus vond.

Wat de Drieëenheid betreft lezen we iets bijzonders en belangrijks in Nederlandse Geloofsbelijdenis artikel 9. Er wordt gezegd: “Dit alles weten we uit de getuigenis van de Heilige Schrift alsook uit hun werkingen en voornamelijk uit degene die wij in ons gevoelen.” Nu weten we  dat onze reformatoren naast de Schrift geen zaken kenden waar je de leer mee bevestigt. Je moet het in de Bijbel terugvinden. Daarom is deze uitspraak opmerkelijk. Wat we in ons gevoelen is hier een bewijs dat God Drieënig is. Het gaat hier dus om ervaringskennis of bevinding. De gelovige ondervindt dat God Drieënig is. Dus dat de Vader een Ander is dan de Zoon en dan de Heilige Geest. De reformatoren zeggen daarom: dat deze drie “onderscheiden personen” de enige waarachtige God is. 
 

"De kennis van de Drieënige God heeft Bijbels gezien te maken met hoe God Zich in Christus openbaart. Ze is buiten Christus niet te verkrijgen"

Zowel oude kerkvaders als de reformatoren en daarop volgende rechtzinnig en bevindelijke theologen leerden dat de kennis van dit onderscheid in de drie Personen komt van de gemeenschap met God en in de verborgen omgang met God wordt dit gekend. Dat zegt de Nederlandse Geloofsbelijdenis ook. Nu merk ik uit uw vraag -en ik weet dit natuurlijk ook- dat men daar een heel andere mening over heeft. Het bekeringsplan met bepaalde ervaringen brengt dan tot die kennis. Dat is echter vreemd aan de Nederlandse Geloofsbelijdenis. 

Calvijn en andere reformatoren willen de kennis van  de Drieëenheid vooral verbinden met de kennis van God, verkregen in gebed en geloofswerkzaamheden. De kennis van de Drieënige God heeft Bijbels gezien te maken met hoe God Zich in Christus openbaart. Ze is buiten Christus niet te verkrijgen. Wanneer er kennis komt aan de Heere Jezus, zal men zien en geloven dat Hij van de Vader is gezonden en ook dat de Heilige Geest ons Hem getoond en bekend gemaakt heeft door het Evangelie. Dan krijgt de gelovige er oog voor dat de Vader een Ander is dan de Zoon en dan de Heilige Geest. Wij gevoelen dan hun onderscheiden werkingen, zoals Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt, in ons hart en in de ontmoeting met God en het spreken tot God in onze gebeden. Het wordt vooral beoefend en ervaren in het gebed en de omgang en gemeenschap met God. Het is in de Bijbel dus niet zo verbonden met een bepaalde bekeringsweg zoals u beschrijft.

John Owen wijst dan in zijn werk over de Heiige Geest ook niet op die dingen, maar wel nadrukkelijk op de verborgen omgang en gemeenschap met God. De verborgenheid des Heeren is voor degenen die Hem vrezen. In het verborgen maakt Hij hen wijsheid bekend. Zij ontvangen geestelijke kennis van de Drieënige  God uit de werkingen die zij van hen in hun hart gevoelen. Ik heb die kennis hoger staan dan de kennis die men meent te bezitten doordat men iets bijzonders heeft ervaren. Het lijkt te veel op mystiek en te weinig op de verborgen omgang met God.

Ds. C. Harinck