Dubbelfuncties in gereformeerde gezindte

Ik heb een vraag over dubbelfuncties in de gereformeerde gezindte. De laatste tijd hoor je dat regelmatig negatief in het nieuws. Zijn dubbelfuncties verantwoord? Dan bedoel ik bijvoorbeeld: iemand is ouderling en zit ook in schoolbestuur. Kan dit en zo ja waar ligt dan de grens?

Beste vragensteller,
 
Een dubbelfunctie is op zich niet verkeerd. Een ouderling is geroepen om de gemeente te dienen, maar is daarnaast natuurlijk nog zoveel meer. Net als ieder ander neemt hij deel aan de samenleving. Onderdeel daarvan is dat hij ook andere functies en verantwoordelijkheden kan hebben. Ik wil hier wel meteen een belangrijke opmerking maken: je mag gerust een dikke streep zetten onder het woord ‘dienen’. Een ouderling is niet geroepen tot het uitoefenen van macht. Hij moet iets vertonen van het beeld van de Heere Jezus Christus en tegelijkertijd zo dienen dat hij een voorbeeld is voor de gemeente.
 
Tegelijk kan het hebben van verschillende functies wel degelijk moeilijkheden met zich meebrengen. Dat zijn waarschijnlijk ook de voorbeelden waaraan jij refereert. Hoe meer functies iemand heeft en hoe vaker hij in verschillende verbanden met dezelfde personen te maken krijgt, hoe lastiger dat kan worden.

Die grens ligt mijns inziens niet zozeer bij een bepaald aantal functies, maar bij de vraag of iemand zijn verantwoordelijkheden nog zuiver, onafhankelijk en zorgvuldig kan uitoefenen. Met andere woorden: het hebben van een dubbelfunctie is niet hetzelfde als belangenverstrengeling of machtsconcentratie. Ik ken gelukkig veel voorbeelden waarbij iemand heel goed in staat blijkt te zijn om zuiver en integer met mensen en verantwoordelijkheden om te gaan.
 

"Machtsconcentratie is nooit goed, niet in de samenleving en zeker niet in de kerk"

Tegelijk moeten we niet naïef zijn. Hoe meer invloed en verantwoordelijkheden zich bij één persoon concentreren, hoe groter het risico wordt dat belangen door elkaar gaan lopen of dat anderen steeds opnieuw afhankelijk zijn van dezelfde persoon. Machtsconcentratie is nooit goed, niet in de samenleving en zeker niet in de kerk.
 
Maar daarmee komen we wel bij een diepere vraag. Goede regels en een zorgvuldige verdeling van verantwoordelijkheden zijn belangrijk, maar structuren alleen kunnen problemen niet voorkomen. Uiteindelijk blijft ook het karakter van degenen die leidinggeven van groot belang. Het moet ons daarom niet alleen gaan om functies, maar ook om mensen. Niet voor niets legden de oude klassieke filosofen, zoals Plato en Aristoteles, zoveel nadruk op de deugden. Juist in het kader van het bestuur van de ‘polis’ moest een bestuurder karakter hebben. Vanuit die traditie spreken we over vier klassieke deugden: wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid.

Deugden vormen het karakter. Ze kunnen door opvoeding, vorming, oefening en ervaring worden ontwikkeld en vragen om voortdurende beoefening. Wie deze deugden, met vallen en opstaan, leert beoefenen, is beter toegerust om verantwoordelijkheid te dragen en leiding te geven. In de christelijke traditie zijn aan deze vier klassieke deugden drie zogenoemde theologische deugden toegevoegd: geloof, hoop en liefde. Deze zijn niet eenvoudigweg het resultaat van opvoeding, scholing of menselijke oefening, maar worden door de genade van de Heilige Geest gewerkt. In die zin is de Heilige Geest de grote Hervormer van het menselijk hart.

Het is dan ook niet voor niets dat de formulieren tot bevestiging van ambtsdragers in de kerk, op grond van Gods Woord, zoveel nadruk leggen op de genade en de gaven die de Heilige Geest moet werken.
 
Terug naar jouw vraag. Samengevat gaat het dus niet alleen om het hebben van dubbelfuncties, maar ook om de mensen die deze functies vervullen. Integere, wijze, moedige en liefdevolle leiders kunnen en durven zo met mensen om te gaan dat de ander werkelijk gediend wordt. Dat is heel belangrijk. Paulus zegt dat we de ander uitnemender moeten achten dan onszelf en dat we navolgers van de Heere Jezus Christus moeten zijn. Hij zegt: “Leer van Mij dat Ik zachtmoedig ben en nederig van hart” (Mattheüs 11:29). Over karaktervorming gesproken: de Heere spreekt hier over Zijn eigen hart!
 
Het is vreselijk als er in de gemeente geheerst wordt en gemeenteleden die oprecht tegen problemen aanlopen, ook buiten de kerk, in de soms kleine samenleving rondom de kerk, steeds weer dezelfde personen tegenkomen. Om nog maar te zwijgen van allerlei conflicten die kunnen ontstaan en vervolgens in verschillende geledingen invloed kunnen hebben.
 

"Hoe meer invloed iemand heeft en hoe meer verantwoordelijkheden zich bij één persoon concentreren, hoe groter de kans dat het misgaat"

Het is daarom goed dat iedere ambtsdrager nadenkt over draagkracht, verantwoordelijkheid en de spreiding van taken. Daarin gaat de gemeenschap boven het individu. Helaas vinden we onszelf soms belangrijk en misschien ook wel onmisbaar. Die gedachte is onzin en bovendien hoogmoedig.

Hoe meer invloed iemand heeft en hoe meer verantwoordelijkheden zich bij één persoon concentreren, hoe groter de kans dat het misgaat. Ook hierin geldt dat we de ander uitnemender moeten achten dan onszelf. Dat vraagt om praktische wijsheid: wijsheid om niet te veel invloed naar je toe te trekken en wijsheid om ruimte te geven aan anderen.
 
Een ouderling die daarnaast bestuurder is van een school hoeft dus helemaal geen probleem te zijn. Maar wanneer beide functies elkaar zó raken dat belangenverstrengeling, machtsconcentratie of aantasting van het pastorale vertrouwen ontstaat, zou ik zeggen: daar ligt een belangrijke grens. In zo’n situatie kan het beter zijn om één van beide functies neer te leggen.

Het gaat dus niet alléén om het aantal functies, maar vooral om de vraag of verantwoordelijkheden zich op een ongezonde manier concentreren en of iemand zijn verschillende taken nog onafhankelijk, zorgvuldig en dienstbaar kan uitoefenen.

De belangrijke vraag is uiteindelijk: kan ik in al deze verantwoordelijkheden mijn naaste en de gemeente van Christus nog op een goede en integere manier dienen?
 
Dirk-Jan Nijsink