(On)wetendheid is een zegen

Recent is bij mij geloofstwijfel toegenomen. Ik ben meer gaan nadenken over de schepping, interpretatie van Genesis, etcetera. Ik heb altijd een "ignorance is bliss" positie voor mezelf opgehouden m.b.t. dit onderwerp, tot ongeveer een maand geleden. Omdat ik natuurwetenschappen studeer, moet ik volgens mij dan ook toegeven dat er veel tekenen van een oude aarde en universum zijn (evolutie is hier een aspect waar ik meer twijfels bij heb). Maar de historische lezing van Genesis komt hiermee wel in gedrang. Dan kijk je naar andere opties, zoals de frameworkvisie. Voor mijn gevoel is de historische Adam wel gelinkt aan de historische lezing van Genesis. Nu ik Genesis lastig historisch lees, maar meer als een categorie die ik nu even omschrijf als "God fluistert hoe Hij de schepping uitvoerde met de theologische aspecten vooropgesteld, niet de natuurkundige." Echter, Paulus bijvoorbeeld doet in Romeinen 5 wel een beroep op een concept van Adam dat historisch lijkt. Dus of alles is niet waar en de atheïst heeft gelijk, of de historische Adam en poëtische lezing van Genesis gaan samen. Andere opties zijn er niet.

Door deze gedachten en onzekerheden houd ik me ineens ook veel minder bezig met zondebesef, of het besef van Jezus als mijn Zaligmaker. Dit beangstigt me, maar ik weet niet of die angst komt vanuit het feit dat er aan mijn levensvisie wordt geschud en ik nog een laatste poging doe tot het vasthouden daarvan. Of de angst komt doordat God me terugroept en Hij al een werk in mij begonnen is. Ik maak me druk omdat ik me ineens niet meer druk maak om schuldervaring, of Jezus als redder.

Heb ik ooit überhaupt het geloof gekend? Moet ik een jonge aarde aannemen (wat lastig gaat voor mij)? Lezen wij Genesis met de focus op de verkeerde aspecten? Ik hoop dat ik de correlatie tussen mijn geloofsonzekerheid/lauwheid en mijn Genesis-uitdaging goed heb toegelicht. 

Beste vraagsteller, 

Je stelt allerlei vragen die wel met elkaar te maken hebben, maar voor de duidelijkheid toch ook onderscheiden moeten worden.

Er zijn inderdaad veel aanwijzingen voor een oude aarde en universum. Toch is het van belang om te letten op de uitgangspunten van de gehanteerde methoden. In veel gevallen gaat men uit van uniformitarisme, dat de processen altijd op dezelfde wijze hebben plaatsgevonden. Het verdient aanbeveling ook het catastrofisme te verwerken. Dat kan niet alles verklaren, maar wel bewust maken van veronderstellingen in de gangbare dateringsmethoden. Bovendien zijn er opvallende aanwijzingen voor een jonge aarde. Die heb ik genoemd in mijn boek “Oorspronkelijk. Overwegingen bij schepping en evolutie” (par. 14.8). Het valt mij op hoe weinig goede antwoorden hierop gegeven worden vanuit de gangbare wetenschap. Hoe komt het dat dit niet lukt? Mijn conclusie is dat we daarom zeer terughoudend moeten zijn met dateringen. Ik ben na het lezen van tientallen publicaties van voorstanders, nog steeds niet overtuigd van een oude aarde.

Bij de Oudeaardecreationisten, die uitgaan van een oude schepping maar niet van evolutie, zijn er diverse standpunten. Een deel van hen houdt vast aan een historische Adam en Eva. Er zijn in deze kring allerlei pogingen gedaan om een oude aarde en het geloof in Gods schepping te combineren. Het zal duidelijk zijn dat de ene poging beter is dan de andere, maar mijn advies is: laat je geloof niet afhangen van een enkele ervaring van tegenspraak, maar ga in de leer bij anderen die met dezelfde vragen worstelen.

Je vermeldt de positie van “Ignorance is bliss”, onwetendheid is een zegen. Die positie is bij jongeren nog mogelijk, maar valt bij een studie moeilijk vol te houden. Ik bepleit een veel grondiger verdiepen in de achtergronden dan meestal gebeurt. Dus niet alleen de gewone leerstof, maar ook de historische en filosofische achtergronden. Vermeerdering van kennis brengt dan een grotere bescheidenheid met zich mee. Grondige denkers in de wetenschap geven vaak aan hoe weinig wij nog maar weten en zij zijn zeer kritisch op allerlei populairwetenschappelijke publicaties.

Je maakt een tegenstelling tussen ‘theologische aspecten’ en ‘natuurkundige aspecten’. Ik zou liever zeggen: God sprak op een manier die begrijpelijk was voor mensen; ze hoefden geen theologie te studeren om die te begrijpen. Ook onderwees God geen natuurkunde, maar gaf Hij een beschrijving die door de mensen toen begrepen konden worden. Dit betreft o.a. de opeenvolging van gebeurtenissen bij de schepping, terwijl de scheppingsdaden zelf alle begrip -ook van natuurkundigen en theologen- te boven gaan.

Je schrijft: “Dus of alles is niet waar en de atheïst heeft gelijk, of de historische Adam en poëtische lezing van Genesis gaan samen. Andere opties zijn er niet.” Dit is wel heel kort door de bocht gesteld. Met “poëtische lezing” bedoel je de frameworkhypothese (de schepping is verteld in een raamwerk van dagen, ook wel kadertheorie genoemd)? Wij proberen de Bijbel te begrijpen, maar stuiten steeds weer op onze grenzen. De problemen die je noemt hebben toch meer met de geslachtsregisters te maken dan met de inhoud van Genesis 1-3? Terwijl evolutionisten problemen hebben met de dagen in Genesis 1 en de schepping van de eerste mensen als volwassenen.

Je gaat daarna verder met zondebesef en het besef van Jezus als Zaligmaker. Ik heb de indruk dat dit te maken heeft met je dilemma ‘alles of niets’. Juist daarin raad ik je aan om bij allerlei christelijke auteurs na te gaan hoe zij hiermee omgaan. De verscheidenheid in antwoorden laat voor een deel ook zien hoe moeilijk het is om de oorsprongsvragen goed te beantwoorden. 

Wat je persoonlijke situatie betreft: het kan zijn dat ons verstand ons in de weg zit. Meer bescheidenheid over de mogelijkheden van ons denken is van belang. Denk aan Job, die allerlei redeneringen opzette, maar op Gods vragen geen antwoord kon geven. “Waar was je toen Ik de aarde grondvestte?” (Job 38:4). Die vragen brengen Job tot de erkenning dat hij slechts een nietig mens is die veel zaken niet begrijpt.

Er kunnen ook andere oorzaken zijn van aanvechting en geloofstwijfel. Hoe kun je daarmee het beste omgaan? Wat bedoelt je precies met de vraag of God al een werk in je begonnen is? Hoe krijg je daar antwoord op? In ieder geval is het belangrijk dat deze vragen je bezighouden. Het is belangrijk om in gebed Gods leiding te vragen. Of je het geloof ooit gekend hebt, is minder belangrijk. Het gaat erop dat we vandaag (heden) ons leven overgeven in Gods hand en ons toevertrouwen aan het volbrachte werk van de Heere Jezus. Dat is de boodschap van Paulus aan de gevangenbewaarder (Hand. 16:31) en die geldt ook voor ons. God geeft ons allerlei beloften (zoals Joh. 3:16) en door daarop te pleiten, wordt de lauwheid overwonnen.

Daarmee worden niet alle vragen die de studie met zich meebrengt, beantwoord. Ze worden wel minder bedreigend. Ongetwijfeld komen er weer nieuwe vragen, bijvoorbeeld de relatie tussen natuurwetten en wonderen, en over de toekomst van de mens en de aarde. Wij hoeven niet alle antwoorden te hebben. In aanvechtingen vertrouwen we ons toe aan God. De zeer geleerde Paulus gaf toe dat hij “ten dele” kende en hij zag uit naar de toekomst. “Dan zal ik kennen, zoals ik zelf gekend ben” (1 Kor. 13:12). De wetenschap door God gekend te zijn overstijgt alle aardse wetenschappen. Die troost en vrede van het geloof wens en bid ik je toe in je zoektocht.

Prof. dr. M. J. Paul