Jezus' laatste avondmaal

In de tijd rond het avondmaal wordt vaak de tekst uit Lukas aangehaald, namelijk: “Ik heb grotelijks begeerd dit avondmaal met u te eten eer dat ik lijde.”  Toch staat daar niet avondmaal maar Pascha. Kun je deze woorden van de Heere Jezus zomaar aanpassen? Het is toch niet hetzelfde?

Hartelijk dank voor deze vraag. Het is zeer belangrijk dat wij steeds weer dat wat wij horen of lezen toetsen aan Gods Woord en dat verlangen proef ik in deze vraag terug. Nu begin ik maar met op te merken dat de vraag mij niet helemaal helder is. Wat er wordt bedoeld met de opmerking dat er “in de tijd rond het avondmaal” vaak de “tekst uit Lukas” wordt aangehaald? 

Hebben wij het dan over het tweede deel van het Avondmaalsformulier dat vaak gelezen wordt in dienst waarin het Heilig Avondmaal gevierd wordt? Dan ligt het aan de variant van het formulier dat gebruikt wordt, want er zijn vandaag de dag vele verschillende versies in omloop. 

Maar als wij kijken naar de klassieke variant uit de 16e/17e eeuw dan staat daar het volgende: “En opdat wij vastelijk zouden geloven dat wij tot dit genadeverbond behoren, nam de Heere Jezus in Zijn laatste Avondmaal het brood…”. Daar is inderdaad sprake van het woord Avondmaal, alleen is dat geen Bijbelcitaat maar een inleiding, geschreven door de opstellers van het formulier, op de zogenaamde instellingswoorden (Mattheüs 26:26) die dan volgen in het formulier. In de door de Gereformeerde Bond herziene klassieke formuleren komen we deze zin ook tegen. 

Dan de vraag: hoe erg is dit? Want objectief gezien klopt de uitdrukking “Zijn laatste Avondmaal”. Het was de laatste keer dat Christus samen met Zijn leerlingen tijdens het Pascha de maaltijd zou gebruiken. En die maaltijd vond in de avond plaats. Dus zo gezien kan ik begrijpen waarom er hier gesproken wordt over “Zijn laatste avondmaal.” 

Nu zit er wel een bepaald risico in deze formulering, want het is maar een hele klein stap van “Zijn laatste Avondmaal” naar “het heilig Avondmaal” en dat gaat dan te snel. Je kunt niet zomaar onze viering van het Heilig Avondmaal ‘plakken’ op Lukas 22 vers 15 en daarmee het Joodse Pascha uitwissen. Daarom is het belangrijk dat we zorgvuldig en volledig spreken. Want Christus heeft tijdens deze laatste avondmaaltijd wél geopenbaard en verkondigd dat deze eeuwenoude maaltijd zijn diepste en rijkste vervulling vindt in het Paaslam Christus, dat voor de overtredingen geslacht zal worden op Golgotha. Dat er alleen achter Zijn bloed bescherming te vinden is voor het oordeel. Dus in Lukas 22 vers 15 kun je ook niet de Paschamaaltijd los zien van (de instelling van) het Heilig Avondmaal.

Het kan zo zijn dat door de vragensteller opgeschreven woorden zijn uitgesproken door een predikant tijdens de verkondiging of ergens rondom de viering van het Heilig Avondmaal, maar zonder duidelijk citaat en zonder verband is dat erg lastig om te beoordelen. 

Wat wij wel met zekerheid kunnen stellen is dat de gangbare Nederlandse Bijbelvertalingen in Lukas 22 vers 15 consequent het Griekse “τὸ πάσχα” vertalen met “dit Pascha” (SV, HSV, NBG ‘51), “dit paasmaal” (Wilibrord ‘78 en ‘95) of “dit Pesachmaal” (NBV ‘04 en ‘21). Hier is dus geen sprake van “zomaar aanpassen”. 

En daarin geef ik de vragensteller volkomen gelijk. Mag je zomaar de woorden van onze Heiland aanpassen? In geen geval! Laat dat heel helder zijn.

Ik hoop dat dit een bevredigend antwoord is op de gestelde vraag. Mocht dat niet zo zijn of als ik iets gemist heb geef dat dan gerust aan.

Met vriendelijke groet,
Ds. D. van der Wal