Luizen in Jeremia 43

drs. L. B. C. Boot / geen reacties

22-03-2011, 12:00

Vraag

Ik heb een vraag over de Herziene Statenvertaling. De HSV spreek in Jeremia 43:12b over luizen: Hij zal het land Egypte van luizen ontdoen zoals een herder zijn kleed van luizen ontdoet, en dan zal hij vandaar in vrede wegtrekken. In de Statenvertaling staat echter iets heel anders: Jeremia 43:12b: en hij zal Egypteland aantrekken, gelijk als een herder zijn kleed aantrekt, en hij zal van daar uittrekken in vrede. Hier wordt helemaal niets over luizen gesproken. Andere bijbelvertalingen (NBV bijv.) spreken ook over luizen. Hebben die vertalers dit zomaar verzonnen of hoe komen ze hierbij?

Antwoord

Beste vraagsteller,

Een vertaling is altijd een vertaling van een brontekst, in dit geval Jeremia 43:12, waarbij vertalers aan de hand van woordenboeken en andere hulpmiddelen proberen vast te stellen wat de betekenis is van een woord of een zin. Vertalers verzinnen als het goed is niet iets zelf, want dan zijn ze geen knip voor de neus waard!

In Jeremia 43:12b staat een woordje dat de Statenvertalers hebben vertaald met "aantrekken". In bijvoorbeeld Psalm 109:19 en 29 komt deze werkwoordsvorm ook voor en daar hebben de Statenvertalers ongetwijfeld naar gekeken, omdat in Psalm 109 ook sprake is van een kleed dat men "aantrekt". De Statenvertalers leggen dit beeld in de kanttekeningen uit en wijzen daarbij op het gemak waarmee een herder zijn kleed aantrekt, en dus op het gemak waarmee Nebukadnezar Egypte veroverd en dan ook alles meeneemt. Tegelijk blijft het de vraag staan of dit een goede vertaling is van het desbetreffende woord.

De Septuaginta, de oude Griekse vertaling van het Oude Testament, gaat namelijk bij de vertaling van deze tekst al een heel andere kant op, die van het ontdoen van luizen. Hedendaagse woordenboeken lezen dit Hebreeuwse woord op dezelfde manier als de Septuaginta al deed. Dat de hedendaagse vertalingen voor een vertaling met "ontluizen" kiezen heeft dus al oude papieren. Ook een aan het Hebreeuws verwante taal kent een werkwoord dat er sterk op lijkt met de betekenis van "van luizen ontdoen". Hedendaagse woordenboeken geven daarom allemaal aan dat hier sprake is van een woord met een gelijke klank en een gelijke spelling, maar met een andere betekenis, een zogenaamd homoniem. Dat verschijnsel kennen we in het Nederlands ook: een "bank" kan een zitmeubel zijn, maar net zo goed het kantoor waar je je geld onderbrengt. Naar Jeremia 43 toe vertaald: Meestal betekent het Hebreeuwse woord "aantrekken", maar hier betekent het "ontluizen". Juist de vertaling met het Hebreeuwse woord in de betekenis van "van luizen ontdoen" geeft hier de tekst sterke lading. Zoals een herder zijn kleed van luizen ontdoet, zó zal Nebukadnezar Egypte helemaal leegplunderen!

Het kan natuurlijk ook zo zijn dat Jeremia hier dit woord speciaal gebruikt. Voor "aantrekken" zijn namelijk ook andere Hebreeuwse woorden. Misschien heeft hij dit woord wel zo gebruikt om de dubbele bodem (lees: betekenis) van dit woord te onderstepen: die van "aantrekken", maar hier wel heel in het bijzonder, die van "ontluizen".

Met hartelijke groet,
Ds. L. B. C. Boot

drs. L. B. C. Boot

drs. L. B. C. Boot

  • Geboortedatum:
    21-10-1969
  • Kerkelijke gezindte:
    Christelijk Gereformeerd
  • Woon/standplaats:
    Veenendaal
  • Status:
    Actief
  • Bijzonderheden:
    * Emeritus predikant
    * Bestuursondersteuner van de Stichting Herziening Statenvertaling
    * Adviseur Herziene Statenvertaling bij Uitgeversgroep Jongbloed B.V. in Heerenveen

Tags in dit artikel:

bijbelvertalingen
geen reacties

Terug in de tijd

Aan ds. Vreugdenhil. Er is al veel over geschreven, maar toch loop ik nog steeds rond met de vraag: Hoe kan ik een kind ...
8 reacties
22-03-2010
Als moeder van zonen voel ik me heel diep getroffen als in Lukas 2 gelezen wordt over Maria (“En ook een zwaard zal door...
2 reacties
23-03-2018
Ik heb een vraag over het Heilig Avondmaal. Waarom wordt dit sacrament enkel bediend aan mensen die belijdenis hebben ge...
geen reacties
22-03-2003
website-ontwikkeling door webdevelopment by Accendis
design website door design website by Mooimerk
hosting website door hosting website by STH Automatisering