Daders van seksueel misbruik weer in kerk

Ik heb er moeite mee dat daders van seksueel misbruik -alhoewel ze zijn gestraft- toch in de kerk of als dirigent van een christelijk koor weer hun plek innemen. Zoals nu in mijn omgeving recent gebeurde. Ik weet dat vergeven een bijbelse opdracht is, maar zijn er dan geen consequenties in voor werkzaamheden in of rond de kerkelijke gemeente? Zedendelinquenten komen zonder VOG niet aan het werk op een bepaald maatschappelijk terrein. Hoe zit dat in de kerk?

Slachtoffers hebben levenslang en voor hen is het vaak vreselijk als daders weer in de kerk zitten of er een functie krijgen. Het lijkt ook wel of slachtoffers gedwongen worden om de dader te vergeven. Ik denk dat ik een veroordeelde dominee voor een zedendelict niet meer op de preekstoel zou kunnen verdragen. Maar het lijkt allemaal geaccepteerd te worden. Hoe moeten we hier eigenlijk mee om gaan?

Dank je wel voor je vragen. Het zijn veel vragen in één. Vandaar dat ik geprobeerd heb twee verschillende thema’s eruit te filteren om zo je vraag te kunnen beantwoorden. Je eerste vraag is: zijn er consequenties voor het uitvoeren van werkzaamheden in of rond de kerkelijke gemeente na een veroordeling voor seksueel misbruik? Jij hebt het gevoel dat het geaccepteerd wordt dat een voor een zedendelict veroordeelde dominee weer op de preekstoel mag staan. Klopt dat?

Je tweede vraag gaat over vergeving. Je schrijft dat vergeven een bijbelse opdracht is. Tegelijkertijd geef je aan dat het voor jou lijkt alsof slachtoffers gedwongen worden om de dader te vergeven. Het lijkt jou vreselijk voor een slachtoffer als ze de dader weer tegenkomen in de kerk. En je vraag is, denk ik, hoe moet je hier als gemeente mee omgaan.

Ik zal ze hieronder zo goed mogelijk proberen te beantwoorden. Daarbij moet ik wel zeggen dat ik geen predikant ben en ook niet gespecialiseerd in kerkorde of tuchtrecht binnen de kerken. Ik heb dus op verschillende plaatsen informatie verzameld om tot een hopelijk volledig antwoord te komen. 
 

"De opdracht om 70x7 maal te vergeven zegt niets over het tijdsbestek waarbinnen vergeving moet plaats vinden. Dit kan geen snel en gedachteloos proces zijn"

1. Zijn er consequenties voor het uitvoeren van werkzaamheden in of rond de gemeente na een veroordeling voor seksueel misbruik?

Hierin is het allereerst belangrijk om onderscheid te maken tussen functies ín de kerk en functies rondom de kerk. Er is een belangrijk verschil tussen de functie van ambtsdrager/jeugdleider binnen de gemeente en de functie van dirigent van een koor. In het eerste geval valt de functie onder de verantwoordelijkheid van de kerkelijke gemeente. In het tweede geval is er meestal sprake van een bestuur van een koor, zij zijn zelf verantwoordelijk voor de keuzes die ze maken. Hier staat de kerkelijke gemeente meestal los van. Ik weet niet precies op welke situatie je doelt, dus inhoudelijk kan en wil ik niet op de genoemde situaties ingaan. 

Maar als we naar de functies binnen de kerk kijken, dan is het zo dat wanneer een predikant veroordeeld wordt voor seksueel misbruik, dat deze dan direct geschorst dient te worden. Over afzetting moet vervolgens de classis beslissen.

Als het gaat om een veroordeelde ouderling/diaken, dan kan deze direct afgezet worden. (Uit: Protocol  Gereformeerde Gemeenten  inzake  seksueel misbruik en/of grensoverschrijdend  gedrag in ambtelijk-pastorale of  kerkelijke relaties (versie 1.3 / juni 2022.) 

Dus hieruit blijkt dat er zeker consequenties zijn na een veroordeling voor seksueel misbruik binnen kerkelijke/pastorale relaties. Het zou dus niet zo moeten zijn dat een veroordeelde predikant weer op de preekstoel terecht komt. 
 
Of er voor alle functies/ambten een VOG overlegd moet worden voordat aan de taak begonnen wordt, durf ik niet met zekerheid te zeggen. Ik weet dat binnen veel gemeenten inmiddels voor het kinder- en jeugdwerk wel een VOG aangevraagd moet worden voor je aan de slag kunt. Misschien een goed idee om dit soort vragen in je gemeente eens te stellen aan de kerkenraad. Het getuigt van betrokkenheid en zorg om op die manier mee te denken over hoe hier in je eigen gemeente mee omgegaan wordt. 
 

2. Hoe verhoudt de bijbelse opdracht om te vergeven zich tot de zorg voor een slachtoffer?

Slachtoffers mogen nooit gedwongen worden om hun dader te vergeven. Dat is ontzettend schadelijk voor hen, zelfs hertraumatiserend. Er ligt inderdaad een bijbelse opdracht om te vergeven, zelfs 70x7 maal. Deze opdracht zegt echter niets over het tijdsbestek waarbinnen vergeving moet plaats vinden. Dit kan geen snel en gedachteloos proces zijn.

Allereerst is er onrecht gedaan aan iemand. En er zal dus eerst recht gedaan moeten worden. Daar mag de aandacht eerst op gevestigd worden. Hoe kan er recht gedaan worden aan het slachtoffer? 

Vergeven is vervolgens pas mogelijk als het slachtoffer ontdekt heeft hoe groot de impact van het gebeurde op zijn leven is. Je kunt onmogelijk een dader vergeven, als je nog geen idee hebt wat je allemaal is aangedaan. Dat is voor een slachtoffer kort na het gebeurde nog niet te overzien. De meeste slachtoffers van seksueel misbruik komen vele jaren later nog steeds de schade en gevolgen tegen van het misbruik. Daarom alleen al kost het proces van vergeving tijd.

Een andere belangrijke factor in het proces is of de dader zijn fout inziet en daar de verantwoordelijkheid voor neemt. Wanneer een dader doordrongen is van de fouten die hij/zij gemaakt heeft en dit erkent tegenover het slachtoffer, kan dit helpend zijn in het herstelproces van het slachtoffer. Ook het ontkennen van het misbruik door de dader is hertraumatiserend voor slachtoffers en zal vergeving in de weg staan. 

Het proces van vergeving is een proces waar het tempo van het slachtoffer leidend moet zijn. Dus niet het ongemak van de overige gemeenteleden of de onrust die ontstaan is in de gemeente. En al helemaal niet de wensen en eisen van de dader. Mocht jij in jouw nabije omgeving merken dat dit niet het geval is, is het verstandig om hierover in gesprek te gaan met bijvoorbeeld een vertrouwenspersoon of een lid van de kerkenraad.
 

"Het ontkennen van het misbruik door de dader is hertraumatiserend voor slachtoffers en zal vergeving in de weg staan"
 

In het eerder genoemde protocol, wordt ook advies gegeven hoe om te gaan met het slachtoffer. Het belang van loyaliteit met het slachtoffer wordt benadrukt. “Kortom: kies onomwonden voor het slachtoffer. Laat hier geen spoor van twijfel over bestaan. Te vaak wordt een slachtoffer van misbruik ook nog eens het slachtoffer van uitsluiting. Sommige gemeenteleden geven de benadeelde de schuld van de onrust in de gemeente of van het feit dat de gemeente een (gewaardeerd) ambtsdrager verliest. Veel gemeenteleden worden door het zien van de benadeelde herinnerd aan de ellende en zij kiezen er -vaak onbewust- voor de benadeelde uit te sluiten om te kunnen vergeten wat er is gebeurd. Zorg ervoor dat de benadeelde zijn/haar plek kan houden in de gemeente.”

“Overleg met de benadeelde hoe u uw loyaliteit het beste gestalte kunt geven.” Deze laatste zin is ook heel belangrijk omdat het voor ieder mens anders kan zijn. Dus het is van belang om het slachtoffer hierin de regie te geven. Wat wil hij/zij? Die vraag mag daarbij centraal staan. Let op dat bovenstaande gaat over de situatie waarin daadwerkelijk vastgesteld is dat er sprake is van misbruik van de ambtelijke relatie. 

Tenslotte nog enkele gedachten die opkomen als ik jouw vraag lees. Allereerst valt me op dat je oprecht meeleeft met (mogelijke) slachtoffers. Dat is waardevol en fijn om te lezen. Mocht je in je directe omgeving mensen kennen die seksueel misbruik hebben meegemaakt (binnen of buiten kerkelijke relaties), laat hen dan je meeleven voelen. Sta om hen heen met vriendelijke en betrokken woorden. Laat ze voelen dat ze niet alleen zijn komen te staan, maar nog altijd omringd worden door broeders en zusters uit de gemeente. Benadruk dat zij niet verantwoordelijk zijn voor de ontstane onrust en leg de schuld altijd daar waar hij hoort, namelijk bij de dader. Vraag hen zelf maar hoe ze zich voelen in de gemeente en wat ze nodig hebben van hun mede-gemeenteleden. 

Daarnaast lees ik in je vraag een aantal vermoedens. “Het lijkt wel alsof slachtoffers gedwongen worden te vergeven. Het lijkt allemaal geaccepteerd te worden.” Het is de vraag of je vermoedens kloppen. Ga hierover in gesprek met je kerkenraad. Ze kunnen je niet de inhoudelijke details geven, maar kunnen mogelijk wel wat vertellen over hoe ze omgaan met dergelijke situaties. Mocht je na een gesprek merken dat er sprake is van onrecht, neem dan contact op met iemand van het kerkelijke meldpunt. De verschillende meldpunten zijn te vinden op de website: www.veiligekerk.nl
 
Daar vind je overigens ook een schat aan informatie over hoe er binnen de verschillende kerken omgegaan wordt met seksueel misbruik en grensoverschrijdend gedrag.

Marije ter Horst-Westerink