Zondige verleden komt naar boven

Sinds een tijdje ben ik met pensioen en wijd ik mijn tijd aan het bestuderen van de hele brief van Paulus aan de Romeinen. In deze brief staat al vanaf hoofdstuk 1 de zonde van de mens centraal. En al snel kom ik Romeinen 1:24-28 tegen: de mens eert God niet meer; hij aanbidt een vergankelijk afgod in plaats van de eeuwige God; door bedorven denken gaat hij ook nog eens de erotische toer op, met het bekende doel: de dood. En ineens komt mijn verleden naar boven en begin ik te huilen. Een flashback als het ware van een zonde uit het verleden. Vroeger heb ik met een vriendje geëxperimenteerd op seksueel vlak en was ik verliefd. Ik ben als kind ook bijna misbruikt, maar ik kon op tijd vluchten uit een huis van een oudere man. Hij leeft niet meer! Echter, val ik sindsdien op mannen met als resultaat: homo-gevoelens. Op dit moment: christen, ongetrouwd (man dus) en mijn gevoelens staan “on hold.” Dat in het kort!

Ik ga sinds een tijdje terug naar de gemeente op zondag en ik voel me daar thuis. En doordeweeks besteed ik een deel van de tijd aan Gods Woord. En ik merk zeer duidelijk Gods rust en Zijn aanwezigheid. Ik zie zo goed als elke dag mensen, onbekende en zeer veel bekenden. Voor de rest red ik me prima en staat God ook centraal in mijn leven.

Terug naar de Romeinenbrief en ik sluit af met deze tekst: Een christen is helemaal Gods eigendom door Christus offer. En dan kan ik zeggen: ik ben bekleed met het kleed van de gerechtigheid en heb door genade heilig te leren leven. Maar waarom komt ineens mijn verleden naar boven?

Beste brievenschrijver,

Dat is een heel lange inleiding voor een heel korte vraag! ;-) Neemt natuurlijk niet weg dat een lange inleiding en een korte vraag toch een groot vraagteken in ons leven kan opleveren. De achtergrond van de vraag wordt dankzij de inleiding helder: nare en schaamtevolle ervaringen in een (ver) verleden, een nieuw leven met de Heere, op zondag naar de kerk, waar u zich thuisvoelt en doordeweeks het bestuderen van het Woord van God. En dan ineens is daar een tekst, een gedachte, een flash-back met alle beelden, emoties en wat dies meer zij, gekoppeld aan bepaalde gebeurtenissen en dan die vraag. Waarom komt mijn verleden naar boven, bij het lezen van Romeinen 1? Zou dat niet weg moeten zijn, want het verleden is bedekt door de gerechtigheid van Christus, toch? Dan zou dat toch niet nodig moeten zijn? En wat wil de Heere hier nu mee? De laatste vraag stond er niet bij, maar die komt uit mijn toetsenbord. Want die vraag kan misschien leven.

Ik wil hier een psychologisch en theologisch (Bijbels) antwoord op proberen te geven. Allereest psychologisch. Nare ervaringen uit het verleden kunnen een plekje krijgen in ons denken en doen, in onze vorming tot de persoon en identiteit die we zijn en hebben. Denken aan nare ervaringen is nooit fijn en de neiging is om ze wat weg te drukken en te vergeten. Dat gaat soms vanzelf in onze hersenen en ons geheugen. Dat is puur menselijk. Moeilijke en schaamtevolle gebeurtenissen onder ogen zien, vraagt psychologisch heel wat van ons. Het mechanisme om die schaamtevolle en vervelende situaties uit ons geheugen en denken weg te drukken, kan er toe leiden dat we de situaties ‘vergeten’ of ‘los maken van emoties’, zodat ze ons niet meer raken. We weten ze wel, maar hebben ze ergens ‘geneutraliseerd’ en daarmee houden we het leefbaar.

Nogmaals: dit kan heel bewust gaan, maar gaat soms ook heel onbewust. Het vraagt psychologisch gezien soms wat hoogstandjes van ons brein in het reguleren van emoties en herinneringen en het neutraliseren daarvan, om het in het dagelijks leven gewoon ‘ons ding te kunnen doen’. Ook in de psychologie weten we dat die herinneringen, ergens veilig opgeborgen, op de meest onverwachte momenten ‘getriggerd’ kunnen worden en in ons geheugen en brein een eigen leven kunnen gaan leiden. Dit noemen we -je gebruikt de term terecht- flashbacks. In een flits zijn we terug in de tijd, zien we de beelden, voelen we de spanningen en de emoties van dat eerdere moment, worden we vervuld van schuldgevoelens of schaamtegevoelens en direct komt het hele circus van ontkenning, verdringing, wegduwen, relativeren, verstandelijk beredeneren, enzovoorts, op gang in ons brein. Met andere woorden en kort samengevat: het verleden komt soms naar boven, getriggerd door een tekst uit Romeinen of ergens anders vandaan en het is er. Zo werkt ons brein, ons geheugen en onze emotionele huishouding. Zo zijn we geschapen. Op zich niets mis mee. Maar wel vervelend, omdat het vaak zo onverwachts komt of zo heftig kan zijn.

Theologisch werkt dat evenzo. Bepaalde zonden in ons leven mogen vergeven zijn… Maar dan? Bij het Avondmaal belijden we dat het gebroken brood en de vergoten wijn, het lichaam en bloed van onze Heere Jezus Christus, verbroken en vergoten zijn tot een VOLKOMEN vergeving van AL onze zonden. Volkomen vergeven, alsof we nog nooit zonden hadden gedaan! Van AL onze zonden, dus alle zonden uit het verleden, heden en de toekomst. Volkomen gerechtvaardigd IN Christus en DOOR Christus. Deel aan de volkomen verzoening door het geloof in Hem, gewerkt door de Geest. Bekleed met de gerechtigheid van Jezus Christus. VOLKOMEN bedekt en verzoend. Psalm 32. Onze zonden bedekt, onze schulden vergeven, onze misdaden verzoend. Alleen door Christus en Zijn volkomen offer. Hij is voor 100 procent je Zaligmaker of niet.
 

"Vergeven of niet: onze zonden blijven in herinnering, al dan niet bewust en levendig of diep weggestopt. Zo heeft onze Heere ons geschapen"

Dat gezegd hebbend, blijft er toch ook die strijd met de zonden in ons leven. Zonden in het hier en nu. Die oude mens of oude natuur, die weliswaar met Christus gekruisigd en gedood is, is zo nu en dan springlevend. Dood dan die leden die op aarde zijn, schrijft Paulus in de brief aan Kolosse. Leg die oude natuur af en doe de nieuwe natuur aan. We lezen in 1 Petrus 1:13-15: “Omgord daarom de lendenen van uw verstand, wees nuchter en hoop volkomen op de genade die u gebracht wordt in de openbaring van Jezus Christus. Word als gehoorzame kinderen niet gelijkvormig aan de begeerten die er vroeger in de tijd van uw onwetendheid waren. Maar zoals Hij Die u geroepen heeft, heilig is, word zo ook zelf heilig in heel uw levenswandel.” We bidden in Psalm 25:6: “Denk aan Uw barmhartigheid, HEERE, en Uw goedertierenheid, want die zijn van eeuwigheid. Denk niet aan de zonden uit mijn jeugd of aan mijn overtredingen; denkt U aan mij naar Uw goedertierenheid, omwille van Uw goedheid, HEERE.”

Je mag weten en geloven dat die zonden door het bloed en de gerechtigheid van Christus vergeven zijn, maar ons menselijke brein is zo geschapen dat wij dingen nooit vergeten. Zelfs bij dementerenden zien we dat die ingrijpende en vroege herinneringen heel erg lang blijven bestaan en rondzingen. Geestelijk gesproken komen die zonden terug in onze gedachten en ook in het leven van het geloof.

Waarom komt het verleden naar boven? Omdat het verleden niet vergeten kan worden, maar wel netjes ergens een plaats kan krijgen. Totdat er iets gebeurt, gezegd wordt of gelezen/gehoord wordt, wat het laatje van die herinnering in onze dossierkast (brein, geheugen) wordt getriggerd en weer open gaat. En omdat ook in onze hersenen het centrum van geheugen en emoties dicht bij elkaar ligt, zijn die herinneringen vaak emotioneel geladen met alle gevolgen van dien. En gelovig of niet: zo werkt ons geheugensysteem. En vergeven of niet: onze zonden blijven in herinnering, al dan niet bewust en levendig of diep weggestopt. Zo heeft onze Heere ons geschapen.

We kunnen natuurlijk nog een stapje verder gaan, want die herinneringen zijn er natuurlijk niet voor niets, hoe uitermate pijnlijk en vervelend dat ook kan zijn. Houd de Heere ons hiermee klein, afhankelijk van Hem en van Zijn vergevende genade? Ik kan niet op de stoel van Gods gedachten en denken gaan zitten, dat begrijp je. Maar -en ik vraag het voorzichtig- heeft de Heere met het oproepen van het (zondige) verleden een bedoeling? Om je afhankelijk te laten zijn en blijven van Zijn genade? Om hoge gedachten van onszelf te voorkomen? Om iedere keer weer Zijn onpeilbare genade en vergeving en verzoening te proeven en te smaken?

Nogmaals: ik vraag het voorzichtig en dit vraagt om een pastoraal bewogen gesprek. Maar dit wil ik je wel meegeven: waar brengen die gedachten en gevoelens vanuit het verleden jou (en mij)? Brengen ze ons opnieuw aan de voet van het kruis, waar het bloed van de verzoening vanuit Christus neer druppelt? Want daar is het, waar de Heere ons hebben wil, toch? Om vanuit Zijn verzoening, Zijn offer, Zijn lijden, dood en opstanding weer te putten en te leven! Om (opnieuw en dieper) in te zien wie jij bent, wie ik ben en wie Hij voor jou en mij is! Psalm 139: doorgrond mij, ken mij, leid mij op de eeuwige weg. 
 

"Het is makkelijker tegen de Heere te zeggen: vergeef mij mijn zonden, dan een ander om vergeving te vragen. En het moeilijkste is misschien nog wel om onszelf te vergeven"

Tenslotte nog dit (ik weet niet of dit relevant voor je is, maar ik moest eraan denken). De theoloog Dietrich Bonhoeffer heeft ooit eens geschreven en gezegd dat de Heere ons vergeven wil en vergeeft. Daaraan is onlosmakelijk (!) verbonden dat wij anderen (willen) vergeven. Hij merkt daarbij op dat het moeilijk is om anderen te vergeven en dat vergeving bij God ontvangen wat minder ingewikkeld lijkt. Lijkt, zeg ik. Het is makkelijker tegen de Heere te zeggen: vergeef mij mijn zonden, dan een ander om vergeving te vragen, aldus Bonhoeffer. En ik denk dat hij gelijk heeft. Hij vervolgt dan -en daarom merk ik het hier op- dat het moeilijkste misschien nog wel is om onszelf te vergeven. Misschien is dat ook nog iets om over na te denken. Met het gebed van psalm 139: U kent mij, beter dan ik mijzelf ken en ooit zal kennen. U weet van mijn (opkomende en invallende) gedachten vanuit en aan het verleden. Reinig mij en leid U mij.

Wijsheid en sterkte gewenst,
Shalom, ds. J. R. van Vugt