Aantrekkelijke kerk voor neo-heidenen

Onlangs las ik ergens bij een christelijke auteur dat kerken maatregelen kunnen nemen om 'neo-heidenen' naar de kerk terug te laten keren. Dit waren vooral zaken waardoor zij zich thuis zouden voelen in de kerk, zoals aandacht voor gastvrijheid, maar ook voor de symboliek van het gebouw zelf en religieuze kunst. Nu werd ook geopperd om een labyrint aan te leggen dat men kan lopen ter ontspanning/meditatie. Dit riep bij mij meteen een niet-pluis-gevoel op, dat ik ook heb ervaren toen ik enkele jaren geleden een labyrint aantrof op de heide in ons land.

Toen ik eens nazocht hoe christelijk deze praktijk is, kwam ik onderstaande artikel tegen, waarin wordt gesteld dat 25 procent van de middeleeuwse kathedralen een labyrint had. Ook las ik dat een Amerikaanse predikant stelde dat het zou gaan om “energie opwekken in het op deze wijze symboliseren van het roeren in een Keltische heksenketel.” Hoewel andere zullen zeggen dat men “de Joden een Jood en de Grieken een Griek” moet zijn, ervaar ik toch een heel sterke weerstand tegen deze zaken. Waar ligt op basis van de Bijbel eigenlijk de grens met betrekking tot hoe ver een kerk kan en mag gaan om een heiden tegemoet te komen zonder dat wij juist het heidendom sluipenderwijs de kerk binnen halen? Kan iemand uit de Gereformeerde Gemeenten hier antwoord op geven?

Beste vraagsteller,

Dank voor je mooie, maar ook steeds weer actuele vraag. Als ik je vraag even in mijn woorden herhaal, dan wil je weten hoe de kerk aantrekkelijk kan zijn of worden voor buitenkerkelijken (‘neo-heidenen’) zonder daarbij over Bijbelse grenzen heen te gaan.

De eerste vraag daarbij is: wat is de kerk? De Nederlandse Geloofsbelijdenis spreekt zich daar in artikel 27 duidelijk over uit. Het is “een heilige vergadering van ware Christ-gelovigen, al hun zaligheid verwachtende in Jezus Christus.” Het artikel noemt de kerk meerdere keren een heilige kerk. We lezen in 1 Petrus 2:9 over “een  uitverkoren geslacht, een koninklijk priesterdom, een heilig volk, een verkregen volk.” Vier eretitels die voor Israël golden, worden hier aan de christelijke kerk gegeven (vgl. Exodus 19:6; Jesaja 43:20-21). Deze kerk is de bruid van Christus. En deze bruid heeft als het goed is maar één prioriteit: aantrekkelijk zijn voor haar Bruidegom door een heilige levenswandel. 

Zo bezien is er altijd een afstand, en zelfs een tegenstelling, tussen de christelijke gemeente en de haar omringende wereld. Terecht geeft John Stott zijn mooie boek over de Bergrede de ondertitel “Een christelijke tegencultuur” mee. Hij schrijft: “Geen opmerking is pijnlijker voor een christen dan: maar jullie zijn helemaal niet anders dan anderen. Want vanaf het begin tot het einde is het kernthema van de hele Bijbel dat het Gods bedoeling is om een volk uit te kiezen voor Hemzelf; dat dat volk een ‘heilig’ volk is, afgescheiden van de wereld om Hem toe te behoren en Hem te gehoorzamen. De roeping van dat volk is om trouw te zijn aan zijn identiteit, en dat betekent ‘heilig’ of ‘anders’ zijn wat betreft levensopvatting en gedrag.” (De boodschap van de bergrede, 15).

De Vroege Kerk bracht dit in praktijk, zoals we lezen in de Brief aan Diognetus:
“Ze wonen in hun eigen vaderland, maar alsof ze er te gast zijn. Ze delen in alles als burgers, maar verdragen alles als vreemdelingen. Elk vreemd land is hun vaderland en elk vaderland is hun vreemd. Ze trouwen zoals iedereen en krijgen kinderen, maar ze leggen hun kinderen niet te vondeling. Ze delen hun tafel met iedereen, maar hun bed met niemand. Ze verkeren in het vlees, maar leven niet naar het vlees. Ze verblijven op aarde, maar hebben hun burgerrecht in de hemel. Ze gehoorzamen de vastgestelde wetten, maar overtreffen de wetten door hun eigen leven. Zij hebben iedereen lief en worden door iedereen vervolgd."

Tegelijk zien we dat dit ‘anders-zijn’ geen sta-in-de-weg was voor groei. De christelijke kerk groeide hard in de eerste eeuwen en dat tegen de verdrukking in. Kennelijk was er ook iets wat aantrekkelijk was en straalden christenen iets uit wat buitenstaanders nieuwsgierig maakte.
 

“Maak u geen zorgen over zending, maar over uw gemeente”

Wat maakt de christelijke kerk aantrekkelijk? Dat is de onderlinge liefde. Het gebod van de Heere Jezus is om elkaar lief te hebben. Zijn maatstaf is “gelijk ik u liefgehad heb.” En zijn doel is: “Hieraan zullen zij allen bekennen, dat gij Mijn discipelen zijt” (Johannes 13: 34 en 35). Waar christelijke gemeenten een warme gemeenschap vormen, waar oog is voor elkaar en bewogenheid met degenen die buiten zijn, kortom, waar het gemeente-zijn voldoet aan de standaard van het Nieuwe Testament, daar is de gemeente aantrekkelijk. Zo’n gemeente zal wervend zijn, omdat de leden leesbare brieven van Christus zijn. Zo’n gemeente zal ook een gastvrije gemeente zijn. Vandaar dat de bekende zendingsman Leslie Newbigin zegt: “Maak u geen zorgen over zending, maar over uw gemeente.”

Betekent dit dat er niet meer kan en moet gebeuren om de drempel voor een buitenkerkelijke kleiner te maken? Dat betekent het allerminst. Iedere gemeente zou een welkomstcomité moeten hebben dat mensen voor de dienst opvangt. Een A4-tje met uitleg van de liturgie kan voorkomen dat iemand met onzekerheid in de kerk zit omdat hij of zij niet weet wat er gaat komen. Regelmatig koffiedrinken na de dienst biedt mogelijkheden om informeel contact te leggen en een praatje te hebben met iemand die nieuw is. En een kerkgebouw mag best uitstraling hebben. Daarnaast verdienen de grotere vragen aandacht. Hoe verstaanbaar is de preek voor een buitenstaander? Wordt er hedendaags Nederlands gesproken? Worden voorbeelden die aangehaald worden in de preek ook uitgelegd, of wordt er heel veel bekend verondersteld? Wat wordt er gedaan om de enorme taalkloof die er inmiddels is tussen onze gewone woordenschat en de Statenvertaling te overbruggen? 
 

"Iedere gemeente zou een welkomstcomité moeten hebben dat mensen voor de dienst opvangt"

Hoe ver mag de kerk daarin gaan? Waar ligt de grens? Wat mij betreft hoeven we de randen niet exact vast te stellen en mogen we van mening verschillen over de vraag of een cantate van Bach in de dienst gepast is of niet. Wat wel heel belangrijk is, is dat een stap die gezet wordt geen belemmering is voor de voortgang van het Woord, maar daar ondersteunend voor is. We lezen in Handelingen 2 dat de gemeente volhardde in de leer van de apostelen, in de gemeenschap, in de breking van het brood en in de gebeden. Dat is de kern. Daar gaat het om in de kerk en daar mag zij zich niet van laten afleiden. In de kerk -en daar alleen- klinkt tegen de zwarte achtergrond van onze zonden het bevrijdende evangelie en worden mensen op geroepen “tot bekering en het geloof in Christus, de gekruisigde” (Dordtse leerregels hoofdstuk I artikel 3). Maar waar deze kern blijft staan, mag er best wat veranderen in de vorm en mag het allemaal best wat minder star. Zeker wanneer een gemeente zijn evangelisatieroeping serieus neemt, is dat nodig. Zoals ik las (ik denk bij Gerjanne van Lagen): maak de vorm dun en de kern zichtbaar. Dan valt de Keltische heksenketel buiten de boot en hoeven we ook de rol van psycholoog niet over te nemen, maar kunnen we wel “de Joden een Jood en de Grieken een Griek” zijn. In lijn met Paulus, die ook schrijft niets te willen weten dan Jezus Christus, en Die gekruisigd (1 Korinthe 2:2).

J. Noordzij