Overdoop is onttrekking uit kerk

Goede vrienden van ons zijn onlangs als lid geschrapt in hun kerkelijke gereformeerde gemeente. Zowel de vrouw als de man zijn gelovig en gaan beide al jaren in hun eigen gemeente aan het heilig avondmaal. Een aantal jaren geleden hebben zij zich opnieuw laten dopen met de geloofsdoop. Dit hebben ze destijds aan heel weinig mensen verteld (wel onder andere aan mijn vrouw en mij). Maar het is de kerkenraad van hun gemeente recent ter ore gekomen. Ze hebben bezoek gehad van de kerkenraad en zijn beschuldigd van zonde tegen het derde, vijfde en negende gebod en kregen twee weken bedenktijd om schuldbelijdenis te doen, met nog een aantal voorwaarden. Hier zijn ze niet op ingegaan, waarna de kerkenraad dus heeft besloten hen te schrappen als lid.

De gebruikelijke trappen van censuur waren volgens de kerkenraad in dit geval niet nodig. Ik wil niet zozeer de discussie aangaan of hun besluit tot de geloofsdoop wel legitiem was, maar meer of niet de gebruikelijke weg bewandeld had moeten worden. De hele gang van zaken en de voortvarendheid waarmee de kerkenraad heeft gehandeld heeft mij zeer verbaasd. Het is op mij als koud en bikkelhard overgekomen. En dat om twee volwassen mensen die al hun hele leven lid in die gemeente waren. Je kunt beter een moord plegen of vreemdgaan lijkt het wel. Is de juiste weg hier wel bewandeld?

Beste vriend(in),

U beschrijft een heldere en misschien ook wel ingewikkelde situatie. Eerlijk gezegd voel ik verlegenheid om een antwoord te geven waarmee ik zowel recht kan doen aan u en aan uw gevoelens, als ook aan de andere betrokkenen: het bevriende echtpaar en de ambtsbroeders. 

U vraagt om een beoordeling te geven over het handelen van een kerkenraad in deze specifieke situatie. Dat ga ik niet doen. Enerzijds omdat u niet de persoon in kwestie bent en anderzijds omdat het een voor mij onbekende zustergemeente is. Deze casus is mij onbekend, maar ook een indirecte beschouwing vind ik geen recht doen aan onze medemensen. Daarom ga ik niet met beperkte informatie een publieke uitlating doen. Verder zou ik graag recht doen aan uw gevoelens en vragen, maar dat vraagt naar mijn overtuiging om een persoonlijk gesprek. Want deze situatie, en dus ook mijn reactie daarop, raakt voor u aan loyaliteiten en een vriendschapsrelatie. Kortom, dit alles kleurt mijn verlegenheid en bepaalt mijn keuze. Wel ben ik bereid enkele algemene opmerkingen te maken.

In iedere situatie is het van belang dat ambtsdragers pastoraal omgaan met mensen. Zij hebben de kudde Gods te weiden (1 Petrus 5:2). Getrouw, bewogen en liefdevol, met een open oor en hart en met aandacht voor zielen. Ambtsdragers zijn geroepen om vanuit Gods Woord de kudde te leiden en te weiden, onder andere door het geven van onderwijs. Dat kan gaan over verbinding, begrenzing en richting, maar indien nodig ook waarschuwing en vermaning kan omvatten. Altijd vanuit een pastorale grondhouding.  
 

"De Synode sprak uit dat een lid of dooplid dat zich laat overdopen zich metterdaad onttrekt aan de eigen kerkelijke gemeente"

In uw vraag geeft u aan dat er sprake is van overdoop door een volwassen echtpaar. Zij namen al jaren deel aan het Heilig Avondmaal. Evenzo geeft u aan dat zij jarenlang hun overdoop met weinig mensen hebben gedeeld. De reden van die zwijgzaamheid vertelt u niet, maar dit zou bij mij als ambtsdrager echt vragen oproepen. Zou dat gemotiveerd kunnen zijn doordat het echtpaar heeft aangevoeld dat opnieuw dopen niet in overeenstemming is met de praktijk in reformatorische kring? U zou naar hun motivatie kunnen vragen. 

Uw vrienden hebben zich opnieuw laten dopen. Soms vindt overdoop plaats in een vrije setting, bijvoorbeeld door een rondreizend prediker in een willekeurige gracht. Toch vindt het meestal plaats in een baptische gemeenschap. Als kerkenraadslid zou ik daarom doorvragen naar het waar, wanneer, hoe en waarom. Dit kan inzicht geven en behulpzaam zijn voor een pastoraal handelen.

Los van een specifieke context geldt dat de Synode van de Gereformeerde Gemeenten (2016) over deze thematiek uitspraken heeft gedaan. De Synode sprak uit dat een lid of dooplid dat zich laat overdopen zich metterdaad onttrekt aan de eigen kerkelijke gemeente en er in formele zin geen sprake meer hoeft te zijn van tuchtoefening. Zie het als een direct gevolg van de persoonlijke keuze van de betrokkene. Wel zou ik het zelf van groot belang vinden om in gesprek te gaan en in relationele zin op een goede manier kerkelijk uit elkaar te gaan en de hand te drukken.

Tot slot schrijft u dat het u niet te doen is om een discussie te starten over de legitimatie van hun keuze voor de geloofsdoop. Daarom laat ik verdere overwegingen over het spreken van Schrift en gereformeerde belijdenis rusten.

Ik hoop u (en daarin ook uw goede vrienden) naar beste kunnen toch een beetje recht te hebben gedaan en wens dat u zich in alle omstandigheden laat leiden door Gods Woord en Zijn Heilige Geest.   

A. J. C. van Gent