Vragen over vertaalkeuzes Herziene Statenvertaling

Ik heb enkele vragen over Bijbelvertalingen waarvan ik hoop dat deze door iemand van de Herziene Statenvertaling wordt beantwoord.

1. In Genesis 2:17 staat in de HSV “want op de dag dat u daarvan eet.” In de NBV21 staat: “Wanneer je daarvan eet.” Als ik in een interlineair kijk dan lijkt “dag” in de grondtekst te staan. Kan het terecht zijn om “dag” weg te laten?

2. In Genesis 3:15 staat in de NBV21: “Jij bijt het in de hiel” en in de HSV staat “u zult het de hiel vermorzelen.” In de hiel bijten is een mooie beeldspraak omdat het over de slang gaat. Klopt het echter dat dit geen directe vertaling is van de grondtekst (deze vertaling is voor zover ik weet uniek, zowel in het Nederlands als in het Engels)?

3. Is de HSV niet teveel doorgeschoten in het toevoegen van cursieve teksten? ik snap dat het soms nodig is om een cursieve tekst toe te voegen om tot een goede Nederlandse zin te komen, ook al staat dit woord niet in de grondtekst. Het lijkt echter zeer regelmatig voor te komen dat er woorden zijn toegevoegd die niet noodzakelijk zijn. Onze dominee slaat tijdens de lezing van de Bijbel de cursieve woorden ook zeer regelmatig over en de zin is dan nog steeds prima te begrijpen maar krijgt soms wel net een iets andere betekenis. Zie voor een voorbeeld van mogelijk overbodige cursieve tekst Jeremia 1:10, waar de tekst prima zonder “maar ook” kan en zo zijn er nog vele voorbeelden te bedenken.

1. Het klinkt misschien wat flauw om dit te zeggen, maar in de grondtekst staat niet “dag” maar “yôm”. En misschien is de grondbetekenis van “yom” weliswaar “dag”, maar dat wil niet zeggen dat het terecht is om dit woord altijd zo te vertalen. Het woord heeft verschillende betekenissen. Soms gaat het om een dag van 12 uur (Genesis 1:14), soms gaat het over een dag van 24 uur (Genesis 1:19), maar nog veel vaker duidt het woord een onbestemde tijd aan. Genesis 2:17 wil ook niet zeggen dat Adam en Eva pas in de loop van de dag sterfelijk zijn geworden. Dat gebeurde op hetzelfde moment. En beiden zijn pas na geruime tijd daadwerkelijk gestorven.

2. Allereerst is de eigenlijke betekenis van het grondwoord niet erg duidelijk. Naast Genesis 3:15 komt het alleen in Job 9:17 en Psalm 139:11 voor en in die twee verzen heeft het een totaal verschillende betekenis. De door (H)SV gekozen vertaling “vermorzelen” sluit nog het meest aan bij de interpretatie van Job 9:17. Wat nog belangrijker is, is dat de NBV een doeltaalgerichte vertaling is en duidelijk een ander vertaalprincipe volgt dan de HSV. In dat kader, en gezien het zinsverband van de slang en de hiel, lijkt me “bijten” een gepaste keuze. Het is wel jammer dat het woordspel in de Hebreeuwse tekst zo geen recht gedaan wordt. 

3. De HSV heeft inderdaad regelmatig gebruik gemaakt van de mogelijkheid om cursieve woorden aan de tekst toe te voegen. Je kunt dat bij het lezen over willen slaan, maar dan loop je wel het risico dat je de plank misslaat omdat je dan mogelijk een enigszins andere betekenis krijgt die niet door de grondtaal ondersteund wordt. Dat risico loop je nu eenmaal als je de grondtekst zo letterlijk mogelijk wilt volgen. Ook al klinkt iets taalkundig correct in het Nederlands wil dat niet altijd zeggen dat de tekst de betekenis van de grondtekst op een juiste wijze weergeeft. De cursieve woorden staan er daarom meestal niet voor niets. In Jeremia 1:10 helpen ze om het contrast te zien tussen wat er volgt en wat eraan voorafgaat. De statenvertalers zagen daar ook al de noodzaak van in en voegde het cursieve “ook” toe. Het “maar ook” van de HSV maakt dit alleen maar duidelijker.

Hartelijke groeten,
Reinier de Blois