Gebruik van A.I. in boeken

De laatste paar keren dat ik een christelijke boekhandel bezocht ben ik een aantal boeken tegen gekomen waar vermoedelijk -mijns inziens overduidelijk- gebruikt gemaakt is van generative AI voor de boekomslag en afbeeldingen. Ik stond er wel even van te kijken. Ik kreeg ook meteen de gedachte: wat als de inhoud van dit boek ook door middel van artificiële intelligentie geschreven is en als dat zo is, is de auteur of zijn diens gegeven geloofsinzichten dan wel betrouwbaar en origineel? Ik zal niet hypocriet zijn en zeggen dat ik nooit kunstmatige intelligentie gebruikt/geprobeerd heb, maar meer als zoekmachine en zeker niet als verdienmodel. Daarom vraag ik mij af of dit wel verantwoord is en hoe wij hier mee om moeten gaan. Namen van auteurs zal ik niet noemen, maar moeten wij nu bij alle boeken in de boekhandel vraagtekens gaan zetten?

Beste vraagsteller,

Je zult niet de enige zijn die bij afbeeldingen en teksten regelmatig het idee heeft: dit ziet eruit als door AI gemaakt. Neem bijvoorbeeld de zakelijke netwerksite LinkedIn. Die staat tegenwoordig vol van de door AI gegenereerde berichten en afbeeldingen. Dit verschijnsel wordt ook wel “AI-slop” genoemd: de digitale versie van junkfood. Massaal door AI gegenereerde teksten die op het eerste gezicht wel redelijk klinken, maar een soort slap gemiddelde zijn van vergelijkbare teksten en bezieling missen.

Je vraagt je af of je nu bij alle boeken in de boekhandel vraagtekens moet gaan zetten omdat je ziet dat de boekomslag en afbeeldingen met AI gemaakt zijn. En wat dit betekent voor de inhoud?

Bij de meeste uitgevers is het volgens mij zo dat de verantwoordelijkheid voor de boekomslag bij de uitgeverij ligt. Het is dus vaak een kostenbesparing van de uitgever als hiervoor AI wordt ingezet. Dat kan voor de auteur van het boek ook teleurstellend zijn. Een AI-omslag zegt in de praktijk dus vaak meer over de keuzes (of het budget) van een uitgeverij, dan over de keuzes van de auteur.

Wat als het wel de keuze van de auteur is? Laat ik dit eerst maar op mezelf betrekken. Op mijn blog over het aanbod van genade gebruik ik AI voor de afbeeldingen. Voordat AI bestond zocht ik altijd naar een passende afbeelding voor blogposts of presentaties. Met AI kan ik ze precies laten maken zoals ik het wil. Daar zit een stukje van mijn creativiteit in, maar ik ben niet in staat om zelf zo’n afbeelding te tekenen.

Betekent dit dat je mijn teksten moet wantrouwen? Nee, die schrijf ik zelf en er is nog een menselijke meelezer die inhoudelijk en tekstueel commentaar geeft. Voordat een blogpost naar de meelezer gaat gebruik ik AI om een kritische analyse te doen op taal en inhoud en daar komen vaak waardevolle feedbackpunten uit. Ook gebruik ik soms AI om een citaat van een oudvader te vertalen uit het Engels of Oudnederlands of voor een samenvatting. Als laatste gebruik ik AI om bijvoorbeeld een ingewikkelde zin of alinea eenvoudiger te formuleren als ik zelf even niet zie wat de beste richting is. Ik zet dus AI in als gereedschap, maar ik ben zelf volledig verantwoordelijk voor mijn tekst.
 

"Ik zou iedere schrijver op willen roepen om een ‘AI-verantwoording’ op te nemen in boeken. Lezers zullen de vraag naar waarheid en menselijke inzet steeds meer gaan stellen"

Zijn mijn gegeven geloofsinzichten betrouwbaar en origineel? Origineel zeker niet, want ik probeer vooral het ‘oude goud’ van de oudvaders en puriteinen door te geven. Betrouwbaar probeer ik te zijn, maar ik ben geen volmaakt mens. Iedere tekst over geloof moet je toetsen aan Gods Woord (Handelingen 17:11). Ik kan je wel zeggen dat er tijd, aandacht, onderzoek en gebed betrokken zijn bij ieder stuk dat ik schrijf.

Wat kun je hiermee als schrijver? Ik zou iedere schrijver op willen roepen om een ‘AI-verantwoording’ op te nemen in zijn of haar boeken. Lezers zullen de vraag naar waarheid en menselijke inzet steeds meer gaan stellen, dat is onlosmakelijk verbonden aan deze tijd. Wees dus op voorhand duidelijk en eerlijk over je inzet van AI. Je kunt niet van lezers verwachten dat ze je teksten gaan lezen als je die zelf geproduceerd hebt met AI zonder iedere zin zelf te overwegen en herkauwen.

Wat moet je hiermee als (potentiële) lezer? Wees als eerste zelf ook kritisch in je AI-gebruik. Hoe vaak lees je nog rustig langere teksten en denk je er echt over na? Of laat je alles door AI samenvatten en lees je vooral hap-snap? We moeten oppassen dat we het diepe lezen niet afleren. Anders kunnen we straks (of nu al?) de Bijbel niet meer mediterend lezen, en dat is juist zo belangrijk om ons geloof te toetsen. Daarnaast zou ik als je twijfelt over een boek op zoek gaan naar recensies om zo te bepalen of het boek je geld en tijd waard is.

Er is nog heel veel meer te zeggen over de bezinning op AI-gebruik. Deze maand hoop ik met mijn mede-auteurs van Stichting Yona een uitgebreide position paper te publiceren met een Bijbelse bezinning op AI.

Hartelijke groet,
Johan den Haan