Achter Calvijn aanlopen

Ds. W. van Weelden / 5 reacties

04-05-2011, 08:40

Vraag

Ik ben op dit moment een boek aan het lezen over Calvijn. Hierin wordt een hele andere kant zichtbaar van hem dan ik altijd gehoord heb. Het blijkt dat Calvijn zelf mensen die het niet met hem eens waren, vervolgde en uit Geneve zette. En hij heeft zelfs mensen tot de doodstraf veroordeeld. Dit had ik toch niet verwacht. Hoe kan men in (rechts) kerkelijk Nederland toch zo achter die man aanlopen? Het is misschien wel een pijnpunt, maar ik zat toch met de vraag.

Antwoord

Hoe kan men achter Calvijn aanlopen? Wat een prachtige vraag. Calvijn zelf zou zeggen: dit is onmogelijk. Onze opdracht is niet achter een theoloog aan te lopen, maar leesbare brieven van de Heere Jezus te zijn. In dit kader is het een teken aan de wand dat Calvijn’ s graf in Geneve onvindbaar is om de reden dat hij geen grafsteen op zijn graf wilde. Calvijn wilde met deze daad voorkomen dat zijn graf een bedevaartsoord zou worden.  Daarmee is het antwoord gegeven: het is onmogelijk om Calvijn te eren en tegelijk achter hem aan te lopen. Hijzelf was wars van persoonsverheerlijking. En als het goed is elke calvinist met hem.

Maar dit is slechts een onderdeel van de vraag. De vraagsteller komt door het lezen van een boek kanten tegen van Calvijn, die nog niet bekend waren en die verontrusten. Voordat ik op de vragen inga, wil ik de vraagsteller wijzen op een werk dat pas is verschenen onder redactie van prof. dr. E. A. De Boer en P. van de Breevaart getiteld "De onbekende Calvijn" (2010, uitgeverij Kok). Op de achterkant staan uitnodigende zaken. "De onbekende Calvijn" is een prikkelend boek vol nieuwe informatie over een reformator van wie we alles al dachten te weten. De bijdragen brengen Calvijn dichterbij als mens, als vriend, als christen. Een aanrader voor wie meer van Calvijn wil weten.

Door vele publicaties rond en in het Calvijnjaar 2010 over de reformator zijn er zaken voor het voetlicht gebracht, die het overdenken waard zijn. Ook kritische vragen hebben hier hun recht. Als we maar niet vergeten wat het doel is van het bestuderen van de geschiedenis. Volgens Van Deursen is dat het recht doen aan mensen die geleefd hebben.

Met dit als bagage in mijn achterhoofd kan ik niet anders dan veel boeken toetsen aan dit criterium. En wat mij opvalt bij velen, is dat de interesse niet ligt bij de persoon die men beschrijft, maar dat men een eigen gekozen doel navolgt. Heel vaak wordt er een raster over de geschiedenis gelegd en wat niet in het keurslijf van de auteur past, wordt bekritiseerd. Dit is een heldere, maar niet altijd even gelukkige methode. Het gevaar dreigt om het verleden te laten buikspreken vanuit het heden. Met de waarden en normen van vandaag wordt de meetlat gehanteerd. Maar de vraag is of iemand uit de context van zijn tijd gelicht kan worden. Er moet altijd een brug geslagen worden tussen het verleden en het heden. Wanneer het heden de maatstaf is, moet men niet vreemd opkijken dat het verleden verkeerd beoordeeld wordt. Een mens in de tijd moet in zijn tijd beoordeeld worden. Wanneer de eigen tijd niet telt, dan is men aan willekeur prijsgegeven. En het gevolg is dat men niet recht kan doen aan de persoon in kwestie.

Waarom deze vooropmerkingen? Die zijn ingegeven door de vraagsteller. Ik citeer:  "het blijkt dat Calvijn zelf mensen die het niet met hem eens waren, vervolgde en uit Geneve zette. En hij heeft zelfs mensen tot de doodstraf veroordeeld." Dit lijkt mij duidelijk een vrucht van het gelezen boek. Een wrange vrucht. Het blijkt altijd weer hoe weinig wij andere mensen kennen en hoe gemakkelijk en snel wij klaar staan met ons oordeel. Want in de bovengeciteerde zinnen zitten nogal wat gebreken.

Calvijn zou mensen hebben vervolgd? Hoe stelt men zich dat voor? Sinds wanneer heeft een dienaar van de kerk der reformatie de macht om iemand te vervolgen? Het vervolgen van mensen is een taak en daad van de staat en niet van de kerk. Wij weten wel van strijd in Geneve en verschil van mening over de betekenis van het evangelie en de doorwerking daarvan in het gewone leven, maar dat is iets anders dan vervolging. Wij weten van de strijd tussen de oude elite in Geneve en de opkomende invloed van de vluchtelingen uit Frankrijk. En daarin zal Calvijn als pastor van de vluchtelingen zeker een rol gespeeld hebben. Maar dat is wat anders dan zelf de macht te bezitten om mensen te verwijderen.

De geschiedenis van de verhouding van kerk en staat in de Nederlanden (republiek en Koninkrijk) heeft een ding duidelijk geleerd: wanneer de kerk en de staat van mening verschilden, won de staat altijd. Dit geldt ook voor het Geneve in de dagen van Calvijn. Niet voor niets is Calvijn een keer uit deze stad verbannen geweest.

Wij kunnen niet anders dan constateren dat Calvijn in de dagen van tegenwerking van de raad van Geneve nauwelijks of geen invloed had en dat hij in de dagen van eensgezindheid bijval kreeg. Wanneer de raad van Geneve iemand uit de stad verwijdert, is dat haar verantwoordelijkheid. En ook wanneer dit op advies van Calvijn en de andere predikanten gebeurde, dan blijft het de verantwoordelijkheid van de raad. De opmerking dat Calvijn mensen vervolgt en uit Geneve zet, is een grove mistekening van wat er gebeurd is.  We kunnen ook gewoon zeggen dat het historisch niet correct is.

Erger is het nog met het tweede citaat. "Hij heeft zelfs mensen tot de doodstraf veroordeeld."  In deze opmerking zitten drie onwaarheden. De eerste is dat Calvijn niet de bevoegdheid heeft om iemand tot de dood te veroordelen. Dit is geen kerkelijke,maar een burgerlijke aangelegenheid. De tweede is dat er gesproken wordt over een meervoud.  De enige mens, waarbij Calvijn als dader van zijn dood genoemd wordt, is Servet. Bij geen enkel ander sterven wordt Calvijn betrokken. Het gaat om één mens en niet om meerderen. De suggestie is historisch onjuist en daarom moreel verwerpelijk.

Maar hoe zit het dan met die ene? Heeft Calvijn daarin een rol gespeeld? Jazeker. In de gedachten van velen is Calvijn veel te ver gegaan in de executie van Servet. Ook wij zijn mensen van onze tijd en wij zijn in Nederland tegen de doodstraf. En wie die uitvoert of propagandeert of verdedigt, wordt met hoon overladen.

Ik wil niet zeggen dat het ombrengen van een mens te verdedigen valt. Ook al is het moorden ook in onze dagen aan de orde van de dag. In onze moderne, 21e eeuwse optiek is de doodstraf een stap te ver. Daarin verschillen wij van de mensen in de 16e eeuw. Want Servet is iemand, die de drie-eenheid van God loochent. En daarmee ondermijnt hij niet alleen een theologisch zeer aangelegen punt, maar vooral de maatschappij. Deze opvatting gold in die dagen als ondermijnend en daardoor gevaarlijk voor de samenleving.

Servet was op doorreis en werd in Geneve herkend en gevangengenomen. Het had ook in een andere stad kunnen gebeuren. Servet was namelijk op de vlucht voor de veroordeling van de bisschoppen. Hij was bang zijn leven te verliezen vanwege zijn opvattingen. Hij deed Geneve aan en zijn reis eindigde daar.  Wat wil ik er mee zeggen? De veroordeling van Servet en daardoor zijn dood, was niet alleen de mening van Calvijn, ook niet alleen van de raad van Geneve, maar deze werd gedeeld door de gehele Westerse christenheid. Het sterven van Servet, hoe betreurenswaardig ook vanuit onze moderne kijk op de dingen, werd in die dagen door allen als een rechtvaardige zaak ervaren.

Wat is dan het belang van Calvijn? We willen niet achter hem aanlopen. Maar we willen hem wel eren. Want hij heeft als vluchteling zijn sporen verdiend. Zijn levenswerk kunnen wij onderverdelen in drie categorieën. Zijn brieven en werken, zijn commentaren en zijn institutie. De laatste is het meest bekend geworden. Het is een handboek bij het Bijbellezen. Het fungeert als een naslagwerk bij het Woord van God. Een leeshulp. Daardoor is het onnodig om bij elke tekst opnieuw de dingen te herhalen, die al in andere verbanden, bij andere teksten gezegd zijn. De Institutie of instructie in het christelijk geloof is dus een eersteklas hulp bij het Bijbellezen. De commentaren zijn uitleg van Gods Woord en vaak een aaneenrijging van preken over het betreffende gedeelte. Daarnaast zijn er de brieven en de geschriften, die ingaan op belangrijke zaken uit  Gods Woord en vaak ook strijdschriften zijn met tegenstanders. Maar de rode draad door al zijn geschriften is het recht doen aan het Woord van God in al zijn rijkdom , diepgang en breedte.

Zo moge het duidelijk zijn dat Calvijn een dienaar van Christus wilde zijn. Met al zijn gaven, talenten, maar ook met zijn zwakten en tekortkomingen mocht hij arbeiden in het Rijk van God. En zo mocht hij velen tot zegen zijn. Want hij verklaarde het Woord. Hij gaf het leven van de gemeente en van de gelovige vorm. Hij hield vast aan het Woord en verkondigde Christus als Zaligmaker.

Zo achten wij Calvijn hoog. Hij mocht zijn een instrument in de hand van de Heere. Er is veel kwaad over hem gesproken. Maar in mijn opinie doen weinigen hem recht. Hij wilde getuige zijn van zijn Heiland. Daardoor mocht hij middelijkerwijs velen tot zaligheid zijn.

De vraagsteller zat met een vraag. Een goede vraag. Een terechte vraag. Waarom hebben wij Calvijn hoog? Is dat niet pijnlijk?  Welnee! Wie goed spreekt van de Heere, verdient onze bijval. Daarmee worden het geen heiligen, maar ze zijn wel getuigen. Wij moeten zuinig zijn op die mensen, die goed van de Heere spreken.

Ds. W. van Weelden

Ds. W. van Weelden

Ds. W. van Weelden

  • Geboortedatum:
    13-11-1956
  • Kerkelijke gezindte:
    PKN (Hervormd)
  • Woon/standplaats:
    Oud-Alblas
  • Status:
    Actief

Tags in dit artikel:

boekenCalvijn
5 reacties
adriano313
04-05-2011 / 10:41
Vreemd eigenlijk dat oudvaders veelal als een soort getuige van Christus ter handleiding dienen. Niet dat ze geen getuige konden zijn. Sterker ze waren voor hun tijd hard nodig als levende getuigen. En een getuigen zijn van Jezus Christus wordt je doordat je ook een getuige kan zijn omdat je geïnspireerd wordt door de Heilige Geest.

Echter, als je je bekeert tot God en in de Waarheid en Werken van Zijn Zoon gelooft, zal een IEDER verzegelt zijn aan die zelfde Heilige Geest. Dat staat geschreven in Zijn Woord. Het is dezelfde Heilige Geest die Paulus inspireerde en die hopelijk ook u inspireert, als u een kind van God bent. Als u Jezus aangenomen heeft als Heer van uw leven.

Dan bent U een wandelende Getuigenis. Omdat Christus door u wilt regeren. Want Zijn Koninkrijk komt er doordat er zielen zijn die actief het licht van Hem uitdragen. Die een wandelende tempel zijn. Een hand-out van een oudvader geeft geen licht, is misschien leuk als wetenswaardigheid of ter ondersteuning voor culturele onderwerpen, maar niet relevant als het gaat om het evangelie. Dat is Zijn Woord en niets meer.
Denken dat we handboeken moeten hebben naast de bijbel om God te kunnen begrijpen is de Heilige Geest onbewust op een zijspoor zetten. Paulus had ook geen hand-out… Zorgt dat u geïnspireerd wordt door de Heilige Geest, dan heeft u een levende relatie met Koning Jezus. En daar heeft u geen handleiding (hand-out) voor nodig.
sulamith
05-05-2011 / 01:22
Adriano, waarom schrijf jij dan tóch deze reactie? Die zijn wij ook niet nodig om de Bijbel beter te begrijpen. De Heilige Geest gebruikt ook mensen, ook in 2011! En Calvijn was ongetwijfeld ook zo'n wandelende tempel van de Heilige Geest, die actief Zijn licht uitdroeg.
adriano313
05-05-2011 / 09:02
Beste @sulamith, waarom ik reageerde is om duidelijk te maken dat de Heilige Geest JUIST overduidelijk aanwezig is in 2011. Zoals vragensteller schets loopt kennelijk half (rechts) kerkelijk Nederland achter Calvijn aan. Of laat ik zeggen via zijn gedachtegoed, wat herhaaldelijk wordt uitgegeven en gelezen. (zo ook de vraag van vragensteller in deze) I.p.v dat ze direct achter Jezus Christus en zijn Werk aanlopen.

Nu gaat het niet om de mans in persoon, hem te oordelen of te verwerpen, want zoals je stelt was hij ongetwijfeld een wandelend licht, maar meer om het gedachtegoed wat velen klaarblijkelijk TOCH als stelregel hanteren. Of moet ik zeggen, DENKEN te moeten hanteren, want vele zijn zoekende. Hoe ervaar ik God, wat moet ik doen, ik merk niets, ik ?, ik ?, ik ?,

Zo wordt Calvijn (wat hij juist niet wou) en het hieruit voortvloeiende Calvinisme steeds meer een leer waar antwoorden in worden gezocht. En een leer is m.i. niet meer en minder dan een afgod. Ook al gaat het thema in dit '-isme' over God. Christus staat hier in tegen 100% centraal, Hij is het antwoord op al je vragen en niet Calvijn of iemand anders.

Gelet op het tijdspad van de oudvaders, is dat de reformatie in ontwikkeling was. Mensen moesten knokken en afzetten tegen de 'Roomse' en 'onderlinge' leer. Dit is een andere atmosfeer dan die van nu, waar je vanuit je tuinstoel de kerk mag binnenlopen. Zonder slag of stoot.
Vandaar ook dat ik dit laatste graag als uitgangspositie neem en verder kijkt.

We zitten in een tijdperk die tekenen vertoont van een enorm verval onder de jeugd maar ook volwassenen die (weer) zoekende zijn. In dit alles is bidden nodig zodat deze terugkomst geestelijk in beweging komt. Want de oogst is groot. En met deze grote oogst voor ogen lijkt het mij verstandig dat mensen het evangelie ook echt krijgen zodat ze een relatie met Jezus Christus mogen hebben. En ik geloof er in dat dit juist gebeurd door een krachtig werk van de Heilige Geest. Mensen kunnen er niet om heen want het is God die regeert.

Ik denk dat we daarom mogen leren van alle kerkscheuring die er geweest zijn. Het gaf geen eenheid, dus wat zou de eenheid nu wel bevorderen. Wat zou de atmosfeer zo bevorderen dat iedereen toch met elkaar door een deur kan. Zowel Oud ger.gem als Evangelisch.

Ik geloof er in dat dit gebeurt door een LEVENDE relatie te hebben met de Heilige Geest en dat je hier ook dagelijks een beroep op mag doen. Dus het lijkt mij juist noodzaak dat een ieder deze relatie dan ook krijgt, anders blijft het juist weer bij verstandelijk (boek)gepraat.

Heb ik het zo wat beter verduidelijkt?
roeline
06-05-2011 / 12:02
Groei op
Ik merk dat mensen geneigd zijn om eerst iets aan mensen te vragen. Vraag de Heere. Soms gebruikt hij mensen, boeken, geschriften, maar door te lezen en te bidden gaan wij het zelf begrijpen door de tijd heen. Maar niet in de eerste plaats. Alles begint bij gebed en smeking. Toets alles en behoudt het goede. Toets alles aan de Bijbel voor zover het in je macht ligt. Van sommige dingen moeten wij zeggen: inderdaad dat weten wij (nog) niet,maar we mogen bidden om verlichte ogen van ons verstand, om de Geest van wijsheid en inzicht om Christus te leren kennen zoals Hij is. En soms zullen we ook eens moeten toegeven dat we er naast zaten of nog niet het hele plaatje zagen. Ook jij, nederig en zachtmoedig persoon in wiens hart de Liefde van God is uitgestort door de Heilige Geest. Hij heeft nog nooit een bidder die uitleg vroeg over het woord met lege handen weggezonden. Beproef predikanten, Beproef deskundigen. Toets de leer der vaderen, de Catachismus en de kerkelijke formulieren aan de Bijbel. Het is geen hoogmoed om te denken dat bijvoorbeeld Calvijn er op een bepaald punt naast zat. Niet om te veroordelen, maar om de weg van Christus te gaan. De Bijbel en de Geest van Christus zijn de leidraad. Beproef de geesten of zij uit God geboren zijn. Ga na in de schriften om – zoals de Bereërs deden – te zien of 'deze dingen' zo zijn. Beproef Calvijn, Luther en Zwingli of wie dan ook, maar beproef vooral jezelf om te zien of je nog in het geloof bent. Geloof niet zomaar en alles op zijn of haar blauwe ogen. Wees gelovig, maar niet goedgelovig. Geloof richt zich op Christus en niet op mensen.
Johannes3vers16
08-05-2011 / 19:46
Loop maar achter Jezus aan, want dan kun je niet dwalen! En Hij zegt: "Beproeft alle dingen en behoudt het goede", dus ook wat een mens zegt of schrijft. En ik geloof zeker dat God Calvijn heeft gebruikt als een discipel van Hem, maar ook Calvijn was een mens en............wat is een mens?!

Wandel maar stillekens achter Hem aan.
Achter den Heiland;
Hij wijst u de wegen:
Zijn die niet altoos zo lieflijk gelegen.
Als gij zoudt wensen,
Wil ze toch gaan.
Hij gaat vooraan.

Terug in de tijd

Volgens prof. dr. Holwerda moet Handelingen 13:48 vertaald worden met “Allen die zich hadden toegelegd op het eeuwige le...
4 reacties
05-05-2015
Wij hebben twee kinderen en wikken en wegen al heel lang over een derde. Niet dat we een derde kunnen maken, maar tegenh...
geen reacties
04-05-2009
Mag ik op bijbelse grond trouwen? Ik ben een jonge moeder van 27 jaar met twee jonge kindjes. Inmiddels ben ik ruim vijf...
1 reactie
04-05-2015
website-ontwikkeling door webdevelopment by Accendis
design website door design website by Mooimerk
hosting website door hosting website by STH Automatisering