Het rijk van de dood

drs. L. B. C. Boot / 11 reacties

14-01-2011, 08:51

Vraag

Waarom is het woord "hel" in de SV vervangen door "het rijk van de dood" in de HSV? Het lijkt afgezwakt en minder ernstig?

Antwoord

Beste vraagsteller,

Je verwijst naar een gevoelig begrip dat snel misverstanden op kan roepen. Bovendien kan je vraag alleen al door de formulering misverstanden oproepen. In de HSV is namelijk helemaal niet de grote lijn dat "hel" vervangen is door "rijk van de dood". Fijn dat ik daarom de gelegenheid krijg om een en ander uit te leggen en je te laten zien dat het met de vertaling van dit gevoelige begrip helemaal niet zo eenvoudig ligt. Drie woorden in de Bijbel kunnen door de Statenvertaling weergegeven worden met "hel". Het betreft de woorden "she'ol" in het Oude Testament en de woorden "hades" en "gehenna" in het Nieuwe Testament.

Als je de Statenvertaling erbij houdt -met de Kanttekeningen (!)- en bijvoorbeeld met de concordantie van ds. Trommius alle plaatsen doorneemt waar in het Hebreeuws het woord "she'ol" staat, zul je merken dat de Statenvertaling hier verre van consequent is geweest. Het woord komt maar liefst 65 keer voor in het Oude Testament. Naar believen wordt de ene keer voor "graf" en de andere keer voor "hel" gekozen. Ging het om een gelovige, zoals Jakob, dan werd het "graf". Ging het om een ongelovige werd het "hel". Maar meestal loopt het helemaal door elkaar heen, en wordt, wanneer er voor "hel" is gekozen, in de Kanttekeningen vermeldt dat hier eigenlijk "graf" bedoeld wordt. Dat is niet wenselijk. Het gaat in het Oude Testament maar om één enkel begrip en dat moet je proberen zo consistent mogelijk te vertalen.

Andere vertalingen hebben "dodenrijk", maar dat hebben we willen vermijden. "Dodenrijk" roept immers associaties op met de klassieke mythologie. Wel maakt de Bijbelschrijver bijvoorbeeld in Ezechiël 32 heel onbekommerd gebruik van beelden en voorstellingen die we ook bij de volken rondom Israël vinden. Met name in gedeelten van Jesaja en Ezechiël.  In de HSV is het woord "she'ol" in het Oude Testament meestal vertaald met "graf".  Wel met die kanttekening dat we het woord "graf" hier wel in meer abstracte zin bedoelen als "de plaats waar de doden zich bevinden" en niet als "de plaats waar iemand begraven ligt". Op een aantal plaatsen, met name daar waar een duidelijk contrast met het woord "hemel" is (zoals Job 11:8, Psalm 139:8), of waar daadwerkelijk de hel wordt aangeduid, is gekozen voor "hel" (Deuteronomium 32:22). Een enkele keer (6 keer in het Oude Testament) roept het gebruik van "graf" óók misverstanden op, zoals in Jesaja 14 en Ezechiël 32. Daarom is daar gekozen voor "rijk van de dood". Deze keus heeft dus niet te maken met afzwakking of het minder ernstig nemen van de hel, maar alleen omdat "graf" of "hel" hier meer vragen oproepen dan duidelijkheid verschaffen.

Wat het Nieuwe Testament betreft is in alle gevallen waar in het Grieks "gehenna" staat, de Statenvertaling gevolgd en heeft de HSV hier dus overal "hel". Wat het begrip "hades" betreft, ligt het met de vertaling hetzelfde als met de vertaling van "she'ol" in het Oude Testament. De voorkeur van de herzieners ging dus uit naar "graf", maar soms is ook gekozen voor "hel". Daar waar er  namelijk een duidelijk contrast is met het woord "hemel" (Mattheüs 11:23), of waar het onomstotelijk vaststaat dat het daadwerkelijk om de hel gaat (Lukas 16:23). In het Nieuwe Testament wordt overigens in de HSV 17 keer het woord "hel" gebruikt.  Op vier plaatsen in Openbaringen is echter gekozen voor "rijk van de dood", omdat "graf" hier, net als bij de vertaling van "she'ol" in het Oude Testament, misverstand oproept.

Hartelijke groeten,
Ds. L. B. C. Boot

drs. L. B. C. Boot

drs. L. B. C. Boot

  • Geboortedatum:
    21-10-1969
  • Kerkelijke gezindte:
    Christelijk Gereformeerd
  • Woon/standplaats:
    Veenendaal
  • Status:
    Actief
  • Bijzonderheden:
    * Emeritus predikant
    * Bestuursondersteuner van de Stichting Herziening Statenvertaling
    * Adviseur Herziene Statenvertaling bij Uitgeversgroep Jongbloed B.V. in Heerenveen

Tags in dit artikel:

bijbelvertalingen
11 reacties
jan_we
14-01-2011 / 18:27
Dit is een simpel en sprekend voorbeeld van de stelling dat de HSV iets geheel anders is dan een hertaling. Ieder klein kind begrijpt wat het woord hel betekent. Er was dus geen enkele noodzaak om dit woord te vertalen. Het woord hel heeft echter wel een bepaalde lading, hetgeen bij de vertaling van de HSV voor mijn besef geheel ontbreekt. Je komt bijna tot de conclusie dat men de ernst van het woord en de zaak daaraan verbonden heeft willen wegvertalen. De scherpe kantjes er van af. Het woord hel is een scherp woord wat niet aangenaam is voor het godsdienstige vlees. Het is echter wel een Bijbels woord. De conclusie dat de HSV is gemaakt op een ander theologisch fundament is dus niet geheel uit de lucht gegrepen.
refo
14-01-2011 / 18:41
@jan_we Heb je alleen de vraag gelezen en niet antwoord?
Ds Boot legt uit dat sheol voornamelijk 'graf' betekent als 'plaats waar de doden zich bevinden'.
Het woord is voor een klein kind te begrijpen, zeg je. Maar dan moet je er wel de juiste betekenis aan hechten en niet de gewenste die onder leiding van de sv is ontstaan, maar er helemaal niet staat.

Dat heeft niets met godsdienstig vlees te maken. En al helemaal niet met een theologisch fundament. Ds Boot legt namelijk uit dat dat fundament er in het geheel niet is en ook nooit geweest is.
daf
15-01-2011 / 11:26
Jan_we, en jij bent een mooi voorbeeld van de slechte argumenten en de onderbuikgevoelens die een aantal HSV-tegenstanders hebben. Dat je daarbij ook nog aan laster doet ("Je komt bijna tot de conclusie dat...") maakt het helemaal af.

P.S. Heb je het antwoord al gelezen?
jan_we
15-01-2011 / 11:27
Ik blijf er bij dat er geen noodzaak was om het woord te vertalen. Dat dit wel is gebeurd is een bewuste keuze geweest waar je over kunt verschillen van mening. Ik heb jaren op een zondagschool les gegeven, en ieder kind weet wat er voor betekenis gehecht moet worden aan het woord hel. Ik denk dat ik bij het begrip "rijk van de dood" nog wel enige uitleg zou moeten geven. De HSV is met veel bombarie gelanceerd, met als argument dat de SV niet meer begrijpelijk is voor de jeugd van deze tijd. Nu blijkt dat daar nog wel op valt af te dingen. Het zou de mensen achter de HSV sieren dat ruiterlijk toe te geven.
jan_we
15-01-2011 / 11:32
Beste Daf,


Dat is niet de manier waarop ik wil discussieren. Als dit de manier is om de HSV te verdedigen dan is dat het zoveelste argument contra om hem niet aan te schaffen! Ik weet dat veel voorstanders het anders kunnen, dus dit argument zal ik maar niet van stal halen!
Cornelius
15-01-2011 / 17:59
Mensen, discussiëren op grond van gevoelswaarde heeft geen enkele zin. Slechts de betekenis van de grondwoorden is hier van belang.
jan_we
15-01-2011 / 18:07
Alleen wil ik nog opmerken dat niet alle doden, in het rijk der doden zijn,in de betekenis zoals dat hier in de HSV gezegd wordt. Ik heb het dan over de lichamelijk doden. Ook Gods kind sterft de lichamelijke dood. Hij/zij is niet in het rijk der doden zoals dat hier gezegd wordt. Daarom is het een verwarrende en rare vertaling die ook nog eens onnodig is. En beste Cornelius, als het werkelijk waar is wat je zegt, dan stop ik er maar mee. Ik heb namelijk geen kennis van de grondtaal. Allen een goede zondag gewenst!
Dorah
15-01-2011 / 20:34
Jan-we, ongelooflijk dat je zo stelling durft te nemen tegen de HSV zonder de grondtalen te kennen! Aan reacties vanuit onderbuikgevoelens heeft niemand iets.
daf
15-01-2011 / 23:43
Beste Jan_we,

het is maar net hoe de pet van veel HSV-critici staat. De ene keer pleit het voor de SV om dat deze zo dicht bij de grondtaal staat en de andere keer is een uitleg die dichter bij de grondtekst staat niet in orde omdat men dat niet zo gewend is. Wees nou gewoon eens consequent.

Over welke kinderen hebben we het trouwens? Jouw zondagsschoolkinderen die inmiddels volwassen zijn? Of de kleuters die straks naar de zondagsschool gaan?
Cloudsadmirer
16-01-2011 / 15:32
Van harte met cornelius eens!
Cornelius
17-01-2011 / 17:26
Ik ken zelf helaas ook (vrijwel) geen Hebreeuws, dus kan ik niet zeggen wat precies de betekenis is van "sjeool". Wel vind ik het jammer dat de HSV er niet voor gekozen heeft concordant te vertalen. Ik kan me nl. niet voorstellen dat "sjeool" in Deut. 32 een andere betekenis heeft dan elders; zie ook de kanttekeningen op die plaats. Als de Oud-Testamentische lezer niet een hel kende zoals wij ons die voorstellen, dan was die voorstelling er zeker niet in de tijd van Mosje. Hooguit in boeken uit de laatste eeuwen, zoals Prediker, Daniël, Zacharia of Kronieken. (Vgl. de ontwikkeling van het begrip van een leven na de dood; pas een profeet als Daniël is er expliciet over.)
Wat concordantie betreft kan ik de vertaling van de Naardense Bijbel aanbevelen.

Terug in de tijd

Ik kan maar niet stoppen met mijn slechte eetgedrag. Het hoort bij de persoonlijkheidsstoornis die ik heb. Ik raak steed...
1 reactie
14-01-2015
Mijn vriendin heeft na een paar mislukte (huwelijks)relaties aan mij verteld dat ze vroeger seksueel misbruikt is door h...
geen reacties
14-01-2013
Twee vragen aan seksuoloog C. den Hamer. Als ik het goed begrijp denken ook seksuologen die bij Eleos werken verschillen...
geen reacties
14-01-2014
website-ontwikkeling door webdevelopment by Accendis
design website door design website by Mooimerk
hosting website door hosting website by STH Automatisering