Blij met kennis en schaamte

Ds. J.J. Tigchelaar / 1 reactie

05-05-2018, 11:46

Vraag

Wij lezen in het paradijsverhaal dat Adam en Eva waren geschapen zonder een geweten -want geen kennis van goed en kwaad- en zonder schaamte. Dit zijn eigenschappen die de mens heeft verworven na de zondeval. Mijn vraag aan u is nu, mogen we blij zijn met kennis van goed en kwaad (het geweten), want dit is een Goddelijke eigenschap en mogen we blij zijn met de schaamte? Dit zijn twee eigenschappen waarin we o.a. verschillen van de dieren en volgens het bijbelverhaal hebben verworven na en wellicht dankzij de zondeval. God zei na de zondeval tegen zijn engelen: “Zie de mens, zij zijn geworden zoals wij.” Zouden er zonder zondeval geen mensen geweest zijn en enkel hoogbegaafde wezens, schaamteloos en zonder geweten?

Antwoord

1. De vraag is duidelijk niet vrij van speculatie en van vooronderstellingen. Maar dat mag niet verhinderen om te proberen wat helderheid te verschaffen.

2. Eerst een formele opmerking vooraf. Waarom wordt tot tweemaal toe het woord “verhaal” gebruikt? Er zijn (1) feiten, er is (2) een verslag van wat er gebeurd is: de geschiedenis, en er is (3) een verhaal (al dan niet waar). Het wordt meer en meer mode, ook bij theologen, de Heilige Schrift als een verzameling verhalen te zien. Al dan niet waar, maar wel met een (niet de) boodschap. Met die mode wil ik niet meegaan en hopelijk bedoelt de vraagsteller het ook niet zo.

3. De tweede opmerking betreft het gebruik van het woord geweten. In ons spraakgebruik en ook in het gebruik van het woord in de Bijbel kan het verschillende betekenissen hebben. Wanneer men kiest voor één verklaring en dan van daaruit gaat redeneren, kan dat leiden tot verwarring. Vergelijk dit met het woord verbond, dat in de Bijbel ook meerdere en verschillende betekenissen heeft en tot hevige disputen heeft geleid.

4. Het geweten duidt in zijn algemeenheid bij mensen het innerlijk besef van goed en kwaad aan. Hadden Adam en Eva dat in het paradijs soms niet? Had God hen naast zijn vele goede gaven niet uitdrukkelijk verboden van die ene boom te eten? Eva wist dat en sprak het ook uit in haar ontmoeting met de verleider. Ze heeft geweten wat goed en wat verkeerd was.

5. Eva wist dus wel dat eten van die boom verkeerd was en niet mocht. Dat heeft ze geweten. Ze wist echter vóór dat ze van de vrucht at, nog niet van de ervaring en de inhoud en de omvang van het kwaad. Ze wist nog niet wat schaamte en verberging voor God inhield. Er is geen enkele reden blij te zijn met die ervaring. De ervaring van de naaktheid laat zien dat door de zonde ook de verhoudingen in het huwelijk zijn verstoord. Ook dit lijkt me niet iets om blij over te zijn. 

6. Toch liet God het gebeuren. Dit even terzijde. Dat is de consequentie van de schepping van mensen. God heeft geen voorgeprogrammeerde robots in de paradijstuin neergezet. Hij wil in liefde en vrijwillig en uit dankbaarheid gediend worden. Toen en nu. Dat is wat anders dan een wereld met hoogbegaafde, robotachtige wezens, schaamteloos en zonder verantwoordelijkheid en geweten.

7. Ik zou, anders dan in de vraag, niet willen stellen dat het geweten een Goddelijke eigenschap is. In het Oude Testament komt het woord geweten niet voor. De zaak zelf wel. In het Nieuwe Testament wordt het Griekse woord suneidesis twee-en-dertig keer vermeld, als menselijke eigenschap. In de Statenvertaling is dit woord vertaald door consciëntie, letterlijk mede-weten. In het ideale geval is dat een medeweten met de hoogste wetgever, God. Maar vaak wordt het geweten een medeweten met regels en gewoontes uit eigen cultuur, uit een andere godsdienst of met eigen opvattingen. Het geweten kan kwaad, verduisterd, onrein en besmet zijn (o.a. Titus 1:15) en is dat ook dikwijls. Het is geen door God ingeschapen feilloos instrument of kompas. Wanneer de Heidelbergse Catechismus (Zondag 2) vraagt waardoor we onze zonde kennen wordt niet verwezen naar ons geweten, maar naar de wet van God. Ook in de tien plaatsen in de Drie Formulieren van Enigheid, waar de consciëntie wordt genoemd, duidt het op een menselijke feilbare eigenschap.

8. Wanneer dus iemand zegt dat hij zich door zijn geweten laat leiden, of dat hij ergens een goed geweten bij heeft, of dat hij naar eer en geweten heeft gehandeld, dan is dat nog helemaal geen garantie dat al zijn gedachten, woorden en daden naar de wil en bedoeling van God zijn.  

9. Er is tenslotte nog een waarschuwing nodig voor het gevaar wanneer we denken op ons geweten te kunnen vertrouwen. Stel dat we inderdaad met een goed geweten menen alle inzettingen en geboden van God te volgen. Zijn we dan en daardoor rechtvaardig? Nee immers, we worden alleen door het werk van Christus rechtvaardig gerekend en gemaakt, voor zover dat door geloof wordt aanvaard.

Ds. J. J. Tigchelaar

Ds. J.J. Tigchelaar

Ds. J.J. Tigchelaar

  • Geboortedatum:
    05-12-1931
  • Kerkelijke gezindte:
    PKN (Hervormd)
  • Woon/standplaats:
    Putten
  • Status:
    Actief
  • Bijzonderheden:

    Emeritus predikant en adviseur predikantenopleiding Church of Central Africa

Tags in dit artikel:

naaktparadijszondeval
1 reactie
Sammie2016
07-05-2018 / 08:01
De 2 eerste mensen waren volmaakt geschapen!
Ze waren toegerust met alle 'istrumenten' om te kunnen leven op aarde, het tehuis van de mensen.
Dat is dus inclusief het geweten.
Genesis 1:31 zegt dan ook na de 6 scheppingsdaden ....
Daarna zag God alles wat hij gemaakt had en hij zag dat het heel goed was. En het werd avond en het werd morgen: de zesde dag.

Deut. 32:4 zegt dan ook terecht over de Universele schepper, Jahweh ...
De Rots, alles wat hij doet is volmaakt,
want al zijn wegen zijn gerechtigheid.
Een God van trouw, zonder onrecht;
rechtvaardig en oprecht is hij.

De Mens heeft een geweten of besef van goed en kwaad: ...
De opmerking dat een mens geen geweten had is niet juist.
Ze hadden zeker wel een besef van wat goed is en kwaad, want God heeft hen duidelijk gemaakt dat gehoorzaamheid aan God goed is en ongehoorzaamheid kwaad of slecht is.
Want in geval van kwaad doen zou de mens sterven (Gen 2:17).

Ook de reactie van Eva, die door satan de duivel werd verleid om van de levensboom te eten, laat zien dat haar geweten werkte want ze zei ....
"Maar over de vruchten van de boom in het midden van de tuin heeft God gezegd: “Jullie mogen er niet van eten en die zelfs niet aanraken, anders zullen jullie sterven.”

Eva heeft Gods gebod/verbod gehoord van Adam en zij wilde aanvankelijk ernaar leven.

Ik ben het met de dominee eens, de Bijbel bevat waargebeurde levensverhalen die voor de gehele mensheid is opgetekend om er lering van te trekken.
Wij weten (of kunnen weten) daardoor nu heel goed wat GOED en SLECHT is.

Wij moeten dan ook gehoorzaam zijn aan God (en Christus) want dan zullen we eeuwig kunnen leven.

Terug in de tijd

De laatste weken heb ik vaak ineens verschrikkelijk last van hoofdpijnaanvallen. Het is nog niet zo erg dat ik alleen ma...
5 reacties
04-05-2010
Zelf ben ik protestants, ook zo opgevoed. De laatste tijd lees ik steeds vaker boeken uit andere geloofsculturen. Laatst...
geen reacties
04-05-2013
Ik lees veel christelijke nieuwspagina's en kom daar veel berichten over D66 tegen. Ze zouden christenen pesten en de is...
4 reacties
05-05-2016
website-ontwikkeling door webdevelopment by Accendis
design website door design website by Mooimerk
hosting website door hosting website by STH Automatisering