Impact borderline op geloofsleven

Aan iemand die (een beetje) weet welke impact borderline op het geloofsleven heeft. Ik ben een jonge vrouw, halverwege de 20. Ik worstel erg met borderline. Ik heb moeite om relaties met God en mensen aan te gaan en te onderhouden. In deze vraag wil ik het over de relatie met God hebben. God heb ik nodig. Ik kan niet zonder Hem, maar ik ben nog geen kind van Hem. Zo kan ik mezelf niet noemen. Ik kan Hem niet missen, maar stoot Hem ook af. Dan roep ik het weer uit dat ik Hem haat, dat Hij me niet wil. Dan smeek ik weer tot Hem: “Heere help mij. Bekeer me. Mag ik weten dat ik gered ben? Dat U van me houdt?” Maar het blijft stil.

Ik zit helemaal vast in opgelegde wetten en regels. Ik voel geen zonde, maar mag van mezelf dan niet tot Jezus komen, omdat dat een vereiste is, heb ik in de kerk gehoord heel mijn leven. Ik verlang naar God,  maar ik haat Hem ook. Zondag zat ik nog vol haat naar een preek te luisteren en dacht, ik kan Hem wat. Hij is selectief en wil alleen Zijn lievelingetjes. Daar hoor ik niet bij. Constant God aantrekken en afstoten. Wel Bijbel willen lezen of  willen weggooien. Met God willen breken, maar ook weer met een magneet naar Hem toe getrokken worden.
 

"Pleeg zelfmoord ging er door mijn hoofd. Ik loop vast, raak overspoeld, geloven met borderline is onmogelijk."

Zondag werd er gebeden voor de plannen van deze week of God wilde helpen. Pleeg zelfmoord ging er door mijn hoofd. Ik loop vast, raak overspoeld, geloven met borderline is onmogelijk. De liefde van Jezus kan ik niet voelen en geloven dat het voor mij is. Ik haat mezelf zo dat ik wenste dat ik dood was. Ik walg zo van mezelf dat ik niet in de spiegel kan kijken. Het is verloren. Ik roep al zo lang tot God. Maar nog geen bevestiging dat Hij van me houdt en ik Zijn vrijgekochte kind ben.

Toch verlang ik vanaf december 2022 steeds meer naar God. Naar de liefde en troost die Hij wil geven. Reformatorisch gezien is dit een foute grond om tot Jezus te mogen gaan is me geleerd. Want je moet verdriet hebben over  je zonden, dan heb je Jezus nodig en mag je naar Hem toegaan. Ook loop ik vast in mijn leven.

Heb geen pastorale hulp, geen therapie meer. Een eenzaam en stil gevecht wat satan aan het winnen is. Het is verloren met mij. Ik ervaar eigenlijk nooit nabijheid van God. Het blijft altijd maar zo vlak. In de Bijbel staat opdat een ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft.  Wanneer is mijn geloof goed genoeg en kan ik met mijn aantrekken en afstoten wel een kind van God zijn of worden? Ik kan de pijn van een zwijgende Jezus niet meer verdragen. Elke dag dat het antwoord uitblijft, voel ik me ellendiger worden en verder van Jezus verwijderd. Maar verlang ik ook weer meer naar Hem.

Beste vraagstelster,

Als iemand niet zou weten wat een patiënt met een Borderline PersoonlijkheidsStoornis (BPS) moet meemaken en dan jouw vraag leest, dat krijgt hij/zij een beetje een inkijk in het vat vol tegenstrijdigheden dat een BPS-patiënt is.

Wat zul je het enorm moeilijk hebben in het dagelijks bestaan, maar wat is het daarbovenop ontzettend moeilijk in je geloofsleven! “Geloven met borderline is onmogelijk”, zeg je. En toch proef ik tussendoor een onmiskenbaar verlangen om te kunnen, te willen, te mogen geloven…

Na je uitgebreide vraag, die eigenlijk een belijdenis is van je onmogelijkheid om te geloven, verwacht je een antwoord. Heel moeilijk. En toch wil ik je niet in de kou laten staan. Ik probeer een en ander te duiden aan de hand van de Bijbel, maar daarin ondersteund door de Kanttekeningen en grote Bijbelgeleerden als Calvijn, Ursinus (de opsteller van de Heidelbergse Catechismus) en andere puriteinse/reformatorische Schriftuitleggers. Het wordt een heel verhaal, maar dat kan niet anders na zo’n uitgebreide vraag met zo’n enorme diepgang.
 

"Je kunt het ene moment een intense nabijheid van God ervaren, maar bij de kleinste tegenslag of zonde het gevoel hebben dat God je volledig heeft verlaten of haat."

Het geloofsleven van iemand met een borderline-persoonlijkheidsstoornis (BPS) wordt vaak gekenmerkt door dezelfde intensiteit en instabiliteit als die in het dagelijks leven ondervonden wordt. In de pastorale zorg en persoonlijke geloofsbeleving kunnen vele specifieke persoonlijke knelpunten ontstaan.

1. Het zwart-wit denken
Je kunt het ene moment een intense nabijheid van God ervaren, maar bij de kleinste tegenslag of zonde het gevoel hebben dat God je volledig heeft verlaten of haat. Hoewel Gods verbondstrouw onveranderlijk is, ervaar jij dit niet zo. Waarschijnlijk herken je je wel in de Leviet Asaf, die in Psalm 77 onder andere verzucht: "Zal de Heere in eeuwigheden verstoten?" Voor iemand met BPS is dit geen tijdelijke aanvechting, maar een constante emotionele realiteit. Je zult daarom waarschijnlijk weinig troost kunnen putten uit het verloop van de psalm, waarbij Asaf tot het besef komt: “Ja, maar dit is één aspect van de Heere, en dat zegt lang niet alles over Hem, want Hij is veel meer dan een God die zich een tijd van mij afwendt om mij te beproeven. Als ik bedenk, en in Zijn Woord lees, wat Hij allemaal gedaan heeft om mensen te redden, komt daar een heel ander Godsbeeld uit opdoemen.”

Wat wellicht tot troost kan zijn: die ommekeer in de emotie van Asaf komt niet door wat hij op dat moment voelt, maar is ingegeven wat hij constateert (dus vrij rationeel) uit de geschiedenis. Hoe de Heere het volk Israël, ondanks hun ontrouw en ongeloof, toch door de woestijn heeft geleid naar het beloofde land.

De predikant Martyn Lloyd-Jones was, voordat hij tot het ambt geroepen werd, arts. Je ziet dat terug in zijn pastorale benadering van problemen: eerst het onderzoek, dan de diagnose, vervolgens de therapie en als laatste de controle. Hij legt bij mensen die moeite hebben met het geloven in vergeving sterk de nadruk op barmhartigheid en wijst daarbij op het verschil tussen 'gevoel' en de 'feiten' van het Evangelie. Net zoals bij de inkeer van Asaf.

2. Het negatieve zelfbeeld
Je worstelt vaak met een chronisch gevoel van leegte en een gebrek aan een stabiel zelfbeeld. Dat wordt aangewakkerd door teksten in de Bijbel die aangeven dat de mens geneigd is tot alle kwaad (en dat is ten diepste ook zo). 

Mensen die geen last hebben van die ontzettende instabiliteit die BPS-patiënten ervaren, kennen naast hun twijfels of gevoel van Godverlatenheid ook -als het goed is- periodes van bemoediging en de wetenschap dat ondanks hun zondige natuur, of juist daarom, de Heere bemoeienis met hen wil hebben. Hij is immers niet alleen rechtvaardig, maar ook en vooral genadig en barmhartig. Het feit dat Hij Zijn Zoon naar de aarde heeft gezonden, was een daad uit liefde zoals de Heere Jezus Zelf getuigt in het gesprek met Nicodemus (Johannes 3:16).

Calvijn stelt dat zelfkennis en godskennis onlosmakelijk verbonden zijn. Echter, bij Borderline PersoonlijkheidsStoornis is de 'bril' van de zelfkennis vertroebeld, waardoor de genade van God vaak niet wordt toegeëigend. Toch mag de wetenschap dat de Heere jou nog beter kent dan jij jezelf kent, hierin houvast bieden. Daar mag je Hem op aanspreken in het gebed. Dat gaat dus min of meer buiten het gevoel om, dat is het pleiten op de woorden die Hij Zelf heeft laten optekenen.In Psalm 139 zie je een bijzondere illustratie van dit toevluchtnemende geloof. 

Ook in de geschiedenis van de vader met de maanzieke zoon (die een ernstige vorm van epilepsie leek te hebben, Markus 9), waarbij de Heere Jezus tot de vader zei: “Zo gij kunt geloven, alle dingen zijn mogelijk dengene, die gelooft. En terstond de vader des kinds, roepende met tranen, zeide: Ik geloof, Heere! kom mijn ongelovigheid te hulp.”

Daar voel je ook iets van het willen geloven, maar het eigenlijk niet kunnen. En juist die onmacht kan uitdrijven naar Christus. En in dit beschreven geval genas de Heere Jezus toch die zoon, ondanks het zeer wankele geloof van de vader.

En dan biedt de kerk ook nog de mogelijkheid van voorbede: breng je geloofsproblemen bij de voorganger, zodat die dat (desnoods abstract, zonder je naam te noemen als je dat lastig vindt) in de voorbede kan meenemen. Dan zijn er vele bidders in de gemeente die op dat moment de hemel bestormen met jouw probleem. En misschien denk je: “Ja, maar ik moet daar toch zèlf om bidden?", dan wijs ik je graag op de geschiedenis van de vier mannen die hun verlamde vriend naar Jezus wilden brengen maar niet bij Hem konden komen omdat het zo enorm druk was in het huis waar Hij toen was om mensen te onderwijzen (Lukas 5). Ze verzonnen een list en wisten een opening in het platte dak te maken waardoor zij de draagbaar van hun vriend aan touwen lieten zakken voor de voeten van Jezus. En dan staat er zo mooi: “En Jezus, hun geloof ziende…” Om vervolgens hem niet alleen zijn zonden te vergeven (waarvan veel omstanders ten onrechte dachten dat die de oorzaak van zijn verlamming waren) maar hem ook van zijn verlamdheid te genezen. Dus denk er niet te gering van als anderen jou in het gebed als het ware voor de voeten van de Heere Jezus willen leggen. In Jakobus 5 staan hier mooie dingen over, met als toepassing van wat net geschreven is vers 16: “Belijdt elkander de misdaden, en bidt voor elkander, opdat gij gezond wordt; een krachtig gebed des rechtvaardigen vermag veel.”
 

"Borderline gaat vaak gepaard met impulsiviteit en intense woede-uitbarstingen. Hierdoor kun je je extreem schuldig voelen. Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel van zondigen en wanhopen."

3. De strijd met emotieregulatie en zonde
Borderline PersoonlijkheidsStoornis gaat vaak gepaard met impulsiviteit en intense woede-uitbarstingen. Hierdoor kun je je na een uitbarsting extreem schuldig voelen. Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel van zondigen en wanhopen. Als er dan gewaarschuwd wordt voor een oppervlakkig geloof, dan leidt dit tot wanhoop. Iemand als Spurgeon biedt daarentegen vaak troost voor de moedelozen. Zijn boeken kunnen zeer bemoedigen. Bijvoorbeeld de overdenking 'Een middel tegen de twijfel':

"De beste manier om uw geloof te versterken is gemeenschap met Christus te oefenen. Wanneer u gemeenschap met Hem hebt, kunt u niet ongelovig zijn. Wanneer Zijn linkerhand onder mijn hoofd is en Zijn rechterhand mij omhelst, kan ik niet twijfelen. Wanneer mijn Liefste aan Zijn tafel gezeten is, en mij naast Zich doet aanzitten, terwijl Zijn banier liefde is, dan geloof ik echt. Wanneer ik met Hem feest vier, dan zwijgt en verbergt zich mijn ongeloof. Spreek, u die gevoerd bent in groene weiden, aan de oevers van stille wateren, u, die Zijn stok en Zijn staf hebt gezien en hoopt die te zien, wanneer u door de vallei van de schaduwen van de dood wandelen zult; spreek, u die met Maria aan Zijn voeten gezeten hebt, of met de geliefde discipel uw hoofd op Zijn borst hebt gelegd, hebt u niet gemerkt, dat in de nabijheid van Christus uw geloof werd versterkt en ver van Hem werd verzwakt? Het is onmogelijk Christus in het gezicht te zien en te twijfelen. Wanneer u Hem niet kunt zien; twijfelt u aan Hem; maar u moet geloven, als uw Liefste tot u spreekt en zegt: ”Sta op, mijn beminde, en kom mee.” Aarzel dan niet, sta op uit het dal van uw twijfels en beklim de heuvel van de zekerheid."

Als de Heere Jezus ten hemel vaart, belooft Hij dat Hij Zijn Geest zal zenden. Die Geest wordt de Trooster genoemd. Bijzonder dat Hij dan juist die eigenschap noemt. Hij weet wat mensen het meest nodig hebben. 

Tijdens Zijn leven nodigde Jezus juist de ‘vermoeiden en belasten’, mensen die zo hopeloos en moedeloos waren van zichzelf en van wat anderen hen aandeden. Daar zul jij jezelf ongetwijfeld in herkennen. Je hoeft je nooit (!) voor Hem te schamen, Hij weet als geen ander wat Hij van Zijn eigen schepselen kan verwachten.

En als je denkt (als je wilt proberen je problemen en je zonden in het gebed te brengen): Ja, daar kom ik weer aan hoor, met mijn gedachten, uitspraken en gedrag. Dat heeft Hij al zo vaak gehoord….” dan wijs ik je graag op de tekst uit Mattheüs 18:21-22: “Toen kwam Petrus tot Hem, en zeide: Heere! hoe menigmaal zal mijn broeder tegen mij zondigen, en ik hem vergeven! Tot zevenmaal? Jezus zeide tot hem: Ik zeg u, niet tot zevenmaal, maar tot zeventigmaal zeven maal.” En met dat laatste bedoelt de Heiland niet letterlijk 490 keer, maar een oneindig aantal keren. In Johannes 6:37b nodigt de Heiland:… “die tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen.” En de Heere liet Jesaja al ruim 700 jaar daarvoor profeteren: Zoek Mij niet tevergeefs. Dit zijn maar een paar voorbeelden van Gods nodigende, gunnende en vergevende liefde en trouw.

Bovengenoemde drie punten zijn heel specifiek voor jouw situatie. Maar verder vertoont jouw geloofsworsteling ook grote overeenkomst met een ieder die worstelt met z’n ongeloof, twijfel, (karakter)zonden, ontrouw en vijandschap jegens God, oppervlakkigheid en onverschilligheid. Bijna alle kerkgangers, of ze nu zoekers zijn, beginnelingen in de genade of bevestigde kinderen Gods zijn, allemaal hebben ze hiermee te kampen. Daar waar de Geest werkt, is de duivel ook actief om het werk van God te verstoren, te verminken en te vernietigen.
 

"Je hoeft jezelf niet te haten. Denk niet dat je daarom afgekeurd wordt door God. Onze Heere is groot van goedertierenheid en gaarne vergevende."

Dit wordt bij Borderline PersoonlijkheidsStoornis nog versterkt: kennen anderen geregeld twijfel, bij BPS is die twijfel er praktisch altijd. Het wordt ook nog verergerd door de zelfhaat, die je soms parten kan spelen. Maar als Jezus oproep de naaste lief te hebben als jezelf -en dat is één van de belangrijkste geboden- dan kan het niet anders of die is gebaseerd op een zekere mate van zelfliefde. Dat mag dus, ondanks je zonden en tekortkomingen: je hoeft jezelf dus niet te haten (als dat het motief voor suïcide zou zijn). En misschien heb je toch af en toe die neiging, denk dan niet dat je daarom afgekeurd wordt door God. Dieven en moordenaars, echtbrekers en noem maar op: allemaal kunnen ze terecht bij onze Heere die groot is van goedertierenheid en gaarne vergevende is.

Je wilt graag een antwoord van God, dat Hij van je houdt. Maar is het terecht dat je dat zó expliciet verwacht? Het geloof zit hem niet in de bevestiging van onze gevoelens op een buitengewone wijze. Àls dat gebeurt, is dat een geestelijk ‘extraatje’, een heerlijke toegift. Zeker! Maar uiteindelijk roept de Heere Jezus op tot onderzoek van de Bijbel, want daarin ligt voldoende getuigenis van en over Hem om tot geloof te komen (Johannes 5:39). En om naar de verkondiging van Zijn Woord te horen, zoals Paulus dat zegt in Romeinen 10:17: “Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods.”

Dus, scherp gezegd: zoek het geloof niet in de eerste plaats in gevoel, in een rechtstreeks antwoord van Hem, geestelijke indrukken en dergelijke. Het geloof wordt met name gewerkt door mensen (onderwijs en getuigenissen door predikanten en kinderen van God), middelen (de Bijbel en boeken die daarop gebaseerd zijn) en het gebed (persoonlijk en via voorbede). En al heb je het gevoel dat jouw gebed onvolmaakt is, denk dan aan de gelijkenis van de Farizeeër en de tollenaar (Lukas 18). Eén hartekreet van de tollenaar, en hij ging daarna gerechtvaardigd naar zijn huis, meer dan de Farizeeër. Trouwens, in datzelfde hoofdstuk staan wel meer bemoedigende geschiedenissen.

Je denkt: God wil alleen zijn lievelingetjes. Ik weet niet precies hoe je op die gedachte komt, en wie je met ‘lievelingetjes’ bedoelt. Paulus toont in Romeinen 3 aan dat allen (!) gezondigd hebben en er dus niemand (!) recht heeft op de zaligheid. In die zin kent God geen ‘lievelingetjes’ die boven anderen verkozen zouden worden. Maar voor ieder die in Christus gelooft, is er vergeving, verlossing, genade…

Als de discipelen aan de Heere Jezus vragen (Lukas 17): “Heere, vermeerder ons geloof” dan voelen zij wel aan hoe onvolmaakt dat geloof is. En dat bij mensen die het Woord rechtstreeks uit Zijn mond hoorden!  En zegt Hij dan: Je moet dit en dat doen om je geloof groot genoeg te doen zijn? Nee, juist niet! Hij legt uit dat als je geloof maar zo groot is als een mosterdzaadje, je al tot grote dingen in staat zou zijn.

Je hebt het over de pijn van een zwijgende Jezus. Maar de woorden die Hij heeft gesproken die nodig zijn voor onze zaligheid zijn nog steeds te lezen in Zijn Woord en hebben nog steeds diezelfde kracht. Dan maakt het echt niet uit of je die nu letterlijk uit Zijn mond hoort, of dat je die leest in de Bijbel.

Je geeft aan dat je nu al drie jaar verlangt naar God, maar omdat je niets van Hem hoort en verstrikt zit in het ‘systeem’ van de kerk waarin je toch eerst dit en dan dat moet kennen, weten en/of voelen durf je niet meer te hopen op de liefde en barmhartigheid van God, voel je je te slecht om tot Hem te gaan, enzovoorts. Toch geeft de Bijbel geen aanleiding om te denken dat je te slecht bent om je tot God te wenden. Ik zou eerder zeggen: mensen voelen zich juist vaak te ‘goed’ om zich tot Hem te wenden, hebben in feite Hem niet nodig.

En ja, het kan voor ons gevoel soms erg lang duren voordat de Heere antwoord geeft. In directe zin doet Hij dat maar zeer zelden, vaker is het dat Hij tijdens het lezen in Zijn Woord een tekst opeens met buitengewone kracht in onze ziel kan drukken, tijdens het zingen ons hart kan verheffen of tijdens de preek het gevoel kan geven: dit is precies voor mij bedoeld!

Als dat uitblijft kan dat een hele beproeving zijn. En een beproeving kan twee kanten uitwerken: of je wendt je teleurgesteld van God af, of je bidt des te vuriger, gaat al meer in Zijn Woord lezen, luistert des te intenser naar de prediking.

Toen Abraham van de Heere te horen kreeg dat hij een vader van vele kinderen zou worden, heeft hij tientallen jaren moeten wachten totdat die belofte vervuld werd. En toen in Genesis 3 de Heere de ‘moederbelofte’ deed aan Adam en Eva, werd die pas ruim 4000 jaar (!) later vervuld. En een laatste voorbeeld: toen de Heere Jezus ten hemel voer, sprak Hij kort daarvoor: Zie, Ik kom haastiglijk. Dat was ruim 2000 jaar geleden. Voor de Heere speelt tijd een heel andere rol dan voor ons. 

Er valt nog veel meer te zeggen, maar ik heb nu al heel veel geschreven. En toch is het nog zo pover, dat ik denk: Wat doe ik de Heere toch tekort, Hij is zoveel mooier en rijker dan ik Hem kan voorstellen. En ik doe jou ook tekort, want er zou nog zóveel te zeggen zijn. Dit soort kwesties laten zich niet even oplossen met een antwoord via RefoWeb. Als je behoefte hebt aan verdere uitdieping, ben ik daartoe zeker bereid. Mijn mailadres kun je via de moderator (vragen@refoweb.nl) opvragen.

Maar ik hoop ook van harte dat je (weer) pastorale hulp zoekt. Dit is geen strijd die je zonder ondersteuning moet voeren. Maar boven alles hoop en bid ik voor je dat je de ondersteuning van de Heere mag ondervinden. Direct, of (en zo werkt Hij meestal) door mensen of middelen. Blijf Hem zoeken, uiteindelijk zul je Hem vinden! Trouwens, je gebruikt zelf de woorden “tot Hem aangetrokken worden” en “naar Hem verlangen”. Dat zijn geen vruchten van eigen akker, dat heeft Hij in je hart gelegd.

Psalm 69:13b:
Gij, die God zoekt in al uw zielsverdriet,
Houdt aan, grijpt moed, uw hart zal vrolijk leven;
Nooddruftigen veracht Zijn goedheid niet;
Nooit zal Hij Zijn gevangenen begeven.

Johan Boeijenga